🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:03:17 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

चक्नस

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

चक्नस

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

चक्नस

अर्थ: मन से या शरीर से वक्र होना, चमकना

संस्कृत: ह्वरणदीप्त्योः

अंग्रेज़ी: to be crooked,to shine, to glow

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. क्नस् धातु (दिवादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन
  2. क्नस् धातु (दिवादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन
  3. चक्नस (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — क्नस् (दिवादिगण) · अर्थ: मन से या शरीर से वक्र होना, चमकना (ह्वरणदीप्त्योः)

लिट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमचक्नासचक्नसतुःचक्नसुः
मध्यमचक्नसिथचक्नसथुःचक्नस
उत्तमचक्नस / चक्नासचक्नसिवचक्नसिम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: क्नस्यति · लिट्: चक्नास · लुट्: क्नसिता · लृट्: क्नसिष्यति · लोट्: क्नस्यतात् · लङ्: अक्नस्यत् · विधिलिङ्: क्नस्येत् · आशीर्लिङ्: क्नस्यात् · लुङ्: अक्नसीत् · लृङ्: अक्नसिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: क्नसन · ण्वुल्: क्नासकः · तृच्: क्नसिता · ण्यत्: क्नास्यः · तव्य: क्नसितव्यः · अनीयर्: क्नसनीयः · क्त: क्नस्तः · क्तवतु: क्नस्तवान् · शतृ: क्नस्यन् · स्य-शतृ: क्नसिष्यन् · क्त्वा: क्नस्त्वा · ल्यप्: प्रक्नस्य · तुमुन्: क्नसितुम् · णमुल्: क्नासम् · घञ्: क्नासः · क्तिन्: क्नस्ति · क्वसु: चक्नस्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — क्नस्
क्नस्
knas
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्नस् cl. 4. P. ˚स्यति, to be crooked (in mind or body), Dhātup. xxvi, 26; to shine, ib. : Caus. क्नसयति, to shine, Dhātup. xix, 65; Vop. (cf. √ क्नंस्.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (318,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्नस् {c4c} {c10c} P. 1 To be crooked. --2 To speak. --3 To shine.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0429-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
चक्नसक्नस् धातु (दिवादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन 📚
अन्य सम्भावना: क्नस् धातु (दिवादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, उत्तम पुरुष, एकवचन | चक्नस (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

चक्नस 📚 ➤ मन से या शरीर से वक्र होना, चमकना
संस्कृत: ह्वरणदीप्त्योः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
क्नस् 📚cl. 4. P. ˚स्यति, to be crooked (in mind or body), Dhātup. xxvi, 26; t…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें