🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:59:02 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

चतिः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

चतिः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

चतिः

अर्थ: ढूंढना, बटोरना, एकत्र करना (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)

संस्कृत: चयने

अंग्रेज़ी: to find, to gather, to collect

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. चति (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: चि + क्तिन्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — चति (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचतिःचतीचतयः
द्वितीयाचतिम्चतीचतीः
तृतीयाचत्याचतिभ्याम्चतिभिः
चतुर्थीचतये / चत्यैचतिभ्याम्चतिभ्यः
पञ्चमीचतेः / चत्याःचतिभ्याम्चतिभ्यः
षष्ठीचतेः / चत्याःचत्योःचतीनाम्
सप्तमीचतौ / चत्याम्चत्योःचतिषु
सम्बोधनहे चतेहे चतीहे चतयः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — चि (चुरादिगण) · अर्थ: ढूंढना, बटोरना, एकत्र करना (चयने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमचपयति / चयति / चययतिचपयतः / चयतः / चययतःचपयन्ति / चयन्ति / चययन्ति
मध्यमचपयसि / चययसि / चयसिचपयथः / चयथः / चययथःचपयथ / चयथ / चययथ
उत्तमचपयामि / चययामि / चयामिचपयावः / चययावः / चयावःचपयामः / चययामः / चयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: चपयति · लट् (आत्मने.): चपयते · लिट्: चपयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): चपयाञ्चक्रे · लुट्: चपयिता · लुट् (आत्मने.): चपयिता · लृट्: चपयिष्यति · लृट् (आत्मने.): चपयिष्यते · लोट्: चपयतात् · लोट् (आत्मने.): चपयताम् · लङ्: अचपयत् · लङ् (आत्मने.): अचपयत · विधिलिङ्: चपयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): चपयेत · आशीर्लिङ्: चप्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): चपयिषीष्ट · लुङ्: अचायीत् · लुङ् (आत्मने.): अचयिष्ट · लृङ्: अचपयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अचपयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: चयन · ण्वुल्: चायकः · तृच्: चयिता · यत्: चेयः · तव्य: चयितव्यः · अनीयर्: चयनीयः · क्त: चियितः · क्तवतु: चियितवान् · शतृ: चयन् · स्य-शतृ: चयिष्यन् · शानच्: चयमानः · क्त्वा: चयित्वा · ल्यप्: प्रचित्य · तुमुन्: चयितुम् · णमुल्: चायम् · क्तिन्: चिति · क्वसु: चिचिवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
चतिःचति (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: चि + क्तिन् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

चतिः 📚 ➤ ढूंढना, बटोरना, एकत्र करना (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)
संस्कृत: चयने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
चति 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • चतिः: चि + क्तिन् — भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें