🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:42:00 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

चनो

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

चनः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

चनः

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: श्रद्धोपहननयोः

अंग्रेज़ी: to believe, to have faith, to provide shelter, to help, to sound, to kill, to destroy, to hurt

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. चन् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. चन (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: चन् + अच्
  3. चन् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — चन् (चुरादिगण) · अर्थ: (श्रद्धोपहननयोः)

लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअचनत् / अचनद् / अचानयत् / अचानयद्अचनताम् / अचानयताम्अचनन् / अचानयन्
मध्यमअचनः / अचानयःअचनतम् / अचानयतम्अचनत / अचानयत
उत्तमअचनम् / अचानयम्अचनाव / अचानयावअचनाम / अचानयाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: चनति · लट् (आत्मने.): चानयते · लिट्: चचान · लिट् (आत्मने.): चानयाञ्चक्रे · लुट्: चनिता · लुट् (आत्मने.): चानयिता · लृट्: चनिष्यति · लृट् (आत्मने.): चानयिष्यते · लोट्: चनतात् · लोट् (आत्मने.): चानयताम् · लङ्: अचनत् · लङ् (आत्मने.): अचानयत · विधिलिङ्: चनेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): चानयेत · आशीर्लिङ्: चन्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): चानयिषीष्ट · लुङ्: अचनीत् · लुङ् (आत्मने.): अचीचनत · लृङ्: अचनिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अचानयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: चनन · ण्वुल्: चानकः · तृच्: चनिता · यत्: चान्यः · ण्यत्: चान्यः · तव्य: चनितव्यः · अनीयर्: चननीयः · क्त: चनितः · क्तवतु: चनितवान् · शतृ: चनन् · स्य-शतृ: चनिष्यन् · शानच्: चानयमानः · क्त्वा: चनित्वा · ल्यप्: प्रचन्य · तुमुन्: चनितुम् · णमुल्: चानम् · घञ्: चानः · क्तिन्: चान्ति · क्वसु: चेनिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — चन्
चन्
can
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
अपूर्णता (कोई-कोई) (3.4.3) चित्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. चन् cl. 1. ˚नति, to sound, utter a sound, L.; to hurt, injure, Dhātup. xix, 41.
2. चन् (cf. √ कन्), only aor. Subj. 2. du. चनिष्टम् ‘to delight in, be satisfied with (loc.)’, RV. vii, 70, 4; and 3. sg. चनिष्ठत् [जन्˚, SV.], ‘to satisfy, please’, RV. viii, 74, 11.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (386,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चन् {c1c} {c6c} P. [चनति] 1 To sound, --2 To hurt, injure, kill.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0484-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
चनःचन् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: चन (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: चन् + अच् | चन् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

चनः 📚 ➤ to believe, to have faith, to provide shelter, to help, to sound, to kill, to destroy, to hurt (अंग्रेज़ी कोश)
संस्कृत: श्रद्धोपहननयोः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
चन् 📚cl. 1. ˚नति, to sound, utter a sound, L.; to hurt, injure, Dhātup. xix…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें