🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:00:00 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

चर्चः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

चर्चः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

चर्चः

अर्थ: बोलना, निन्दा करना, दोष लगाना, भयभीत करना

संस्कृत: परिभाषणभर्त्सनयोः

अंग्रेज़ी: to say,to kill, to blame, to abuse

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. चर्च् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. चर्च (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. चर्च् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  4. चर्चस् (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — चर्च् (तुदादिगण) · अर्थ: बोलना, निन्दा करना, दोष लगाना, भयभीत करना (परिभाषणभर्त्सनयोः)

लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअचर्चत् / अचर्चद्अचर्चताम्अचर्चन्
मध्यमअचर्चःअचर्चतम्अचर्चत
उत्तमअचर्चम्अचर्चावअचर्चाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: चर्चति · लिट्: चचर्च · लुट्: चर्चिता · लृट्: चर्चिष्यति · लोट्: चर्चतात् · लङ्: अचर्चत् · विधिलिङ्: चर्चेत् · आशीर्लिङ्: चर्च्यात् · लुङ्: अचर्चीत् · लृङ्: अचर्चिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: चर्चन · ण्वुल्: चर्चकः · तृच्: चर्चिता · ण्यत्: चर्च्यः · तव्य: चर्चितव्यः · अनीयर्: चर्चनीयः · क्त: चर्चितः · क्तवतु: चर्चितवान् · शतृ: चर्चन् · स्य-शतृ: चर्चिष्यन् · क्त्वा: चर्चित्वा · ल्यप्: प्रचर्च्य · तुमुन्: चर्चितुम् · णमुल्: चर्चम् · घञ्: चर्कः · क्तिन्: चर्क्ति · क्वसु: चचर्च्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — चर्च्
चर्च्
carc
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चर्च् cl. 1. ˚चति, to abuse, censure, menace, Dhātup. xvii, 67; to injure, xxviii, 17 : cl. 10. ˚चयति, to repeat a word (in reciting the Veda, esp. while adding इति), RPrāt. xv, 10 and 12 to talk over, discuss, Hcar. vii; (also Ā. Vop.) to study, Dhātup. xxxiii, 38.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (390,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चर्च् {vI.v} {c10c} U. (चर्वयति-ते चर्चित). To read, read carefully, peruse, study. {vII.v} {c6c} P. (चर्चति, चर्चित) 1 [] To abuse, condemn, censure, menace. --2 To discuss, consider, investigate. --3 To injure, hurt. --4 To anoint, smear.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0487-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
चर्चःचर्च् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: चर्च (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | चर्च् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

चर्चः 📚 ➤ बोलना, निन्दा करना, दोष लगाना, भयभीत करना
संस्कृत: परिभाषणभर्त्सनयोः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
चर्च् 📚cl. 1. ˚चति, to abuse, censure, menace, Dhātup. xvii, 67; to injure, x…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें