🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:37:41 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

चर्चिक

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

चर्चिके

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

चर्चिके

अर्थ: चर्च् - अङ् - टाप्, चर्चा - कन् - टाप्, इत्वम्

संस्कृत: चामुण्डा, दुर्गा, चर्ममुण्डा · पर्याय: कर्ममोटी, चामुण्डा, चर्ममुण्डा

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. चर्चिका (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. चर्चिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  3. चर्चिका (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  4. चर्चिका (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — चर्चिका (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचर्चिकाचर्चिकेचर्चिकाः
द्वितीयाचर्चिकाम्चर्चिकेचर्चिकाः
तृतीयाचर्चिकयाचर्चिकाभ्याम्चर्चिकाभिः
चतुर्थीचर्चिकायैचर्चिकाभ्याम्चर्चिकाभ्यः
पञ्चमीचर्चिकायाःचर्चिकाभ्याम्चर्चिकाभ्यः
षष्ठीचर्चिकायाःचर्चिकयोःचर्चिकानाम्
सप्तमीचर्चिकायाम्चर्चिकयोःचर्चिकासु
सम्बोधनहे चर्चिकेहे चर्चिकेहे चर्चिकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — चर्चिका
चर्चिका
carcikā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
चामुण्डा को 'कर्ममोटी' और 'चर्ममुण्डा' को 'चर्चिका' भी कहते हैं (1.1.51) कर्ममोटी · चर्ममुण्डा
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
चर्चिका संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] चर्चा । जिक्र ।
२. दुर्गा ।
३. एक प्रकार का सेम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चर्चिका f. = चर्चा, L.
N. of Durgā, BrahmaP. ii, 18, 15; Hcat. i, 7, 153; Tantr. (cf. घर्म-, वि-).
चर्चिका f. of ˚र्चक, q.v.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (390,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चर्चा, चर्चिका 1 Repetition, recitation, study, repeated reading, perusal. --2 Discussion, inquiry, investigation. --3 Reflection. --4 Smearing the body with unguents; अंगचर्चामरचयं K. 157; श्रीखंडचर्चा विष Gīt. 9. --5 An epithet of the goddess Durgā.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0487-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चर्च्चिका, स्त्री, (चर्च्चा + स्वार्थे कन् । कापि अत इत्वम् ।) दुर्गा । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ चर्च्चा । इति द्विरूपकोषः ॥ (रोगविशेषः । तदपनोदनं तुषारपानीयं यथा, -- “तौषारं लघुशीतलं श्रमहरं पित्तार्त्तिशान्ति- प्रदं दोषाणां शमनं जलार्त्तिहननं सर्व्वामयघ्नं परम् । [] कुष्ठश्लीषदचर्च्चिका-विषहरं पामाविसर्पापहं क्षीणानां क्षतशोषिणां हितकरं संसेव्यते मानवैः ॥” इति हारीते प्रथमे स्थाने सप्तमेऽध्याये ॥ (चर्च्चां वेदादिविचारणां वेत्ति इति । ठन् । वेदाद्यध्येतरि, त्रि ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-436-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
चर्चिकेचर्चिका (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: चर्च् + ण्वुल्)
अन्य सम्भावना: चर्चिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन | चर्चिका (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

चर्चिके 📚 ➤ चर्च् - अङ् - टाप्, चर्चा - कन् - टाप्, इत्वम्
संस्कृत: चामुण्डा, दुर्गा, चर्ममुण्डा · पर्याय: कर्ममोटी, चामुण्डा, चर्ममुण्डा

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
चर्चिका 📚चर्चा । जिक्र🟠🔵🟣🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
चर्चिका

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • चर्चिके: चर्च् + ण्वुल् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬