🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:37:55 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

चाटनम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

चाटनम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

चाटनम्

अर्थ: मार डालना, तोडना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)

संस्कृत: भेदने

अंग्रेज़ी: to kill, to injure, to break

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. चाटन (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: चट् + ल्युट्
  2. चाटन (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: चट् + ल्युट्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — चाटन (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचाटनम्चाटनेचाटनानि
द्वितीयाचाटनम्चाटनेचाटनानि
तृतीयाचाटनेनचाटनाभ्याम्चाटनैः
चतुर्थीचाटनायचाटनाभ्याम्चाटनेभ्यः
पञ्चमीचाटनात् / चाटनाद्चाटनाभ्याम्चाटनेभ्यः
षष्ठीचाटनस्यचाटनयोःचाटनानाम्
सप्तमीचाटनेचाटनयोःचाटनेषु
सम्बोधनहे चाटनहे चाटनेहे चाटनानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — चट् (चुरादिगण) · अर्थ: मार डालना, तोडना (भेदने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमचाटयतिचाटयतःचाटयन्ति
मध्यमचाटयसिचाटयथःचाटयथ
उत्तमचाटयामिचाटयावःचाटयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: चाटयति · लट् (आत्मने.): चाटयते · लिट्: चाटयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): चाटयाञ्चक्रे · लुट्: चाटयिता · लुट् (आत्मने.): चाटयिता · लृट्: चाटयिष्यति · लृट् (आत्मने.): चाटयिष्यते · लोट्: चाटयतात् · लोट् (आत्मने.): चाटयताम् · लङ्: अचाटयत् · लङ् (आत्मने.): अचाटयत · विधिलिङ्: चाटयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): चाटयेत · आशीर्लिङ्: चाट्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): चाटयिषीष्ट · लुङ्: अचीचटत् · लुङ् (आत्मने.): अचीचटत · लृङ्: अचाटयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अचाटयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: चाटन · ण्वुल्: चाटकः · तृच्: चाटयिता · यत्: चाट्यः · तव्य: चाटयितव्यः · अनीयर्: चाटनीयः · क्त: चाटितः · क्तवतु: चाटितवान् · शतृ: चाटयन् · स्य-शतृ: चाटयिष्यन् · शानच्: चाटयमानः · क्त्वा: चाटयित्वा · ल्यप्: प्रचाट्य · तुमुन्: चाटयितुम् · णमुल्: चाटम् · क्तिन्: चाट्टि · क्वसु: चाटयाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
चाटनम्चाटन (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: चट् + ल्युट् 📚
अन्य सम्भावना: चाटन (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: चट् + ल्युट्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

चाटनम् 📚 ➤ मार डालना, तोडना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)
संस्कृत: भेदने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
चाटन 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • चाटनम्: चट् + ल्युट् — भाववाचक/करणवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें