🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:19:49 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

चिरंभण

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

चिरम्+भण

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

चिरम्

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: (g. स्वर्-आदि, not in Kāś.) for a long time, TS. v f.; Mn.; MBh. &c.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्ययम्
  2. चिर (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  3. चिर (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  4. चिर (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

अव्यय — इसके रूप विभक्ति/वचन से नहीं बदलते।

भण

अर्थ: शब्द करना

संस्कृत: शब्दे

अंग्रेज़ी: to sound

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. भण् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. भण (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भण् + अच्
  3. भण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भण् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — भण् (भ्वादिगण) · अर्थ: शब्द करना (शब्दे)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमभणतात् / भणताद् / भणतुभणताम्भणन्तु
मध्यमभण / भणतात् / भणताद्भणतम्भणत
उत्तमभणानिभणावभणाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: भणति · लिट्: बभाण · लुट्: भणिता · लृट्: भणिष्यति · लोट्: भणतात् · लङ्: अभणत् · विधिलिङ्: भणेत् · आशीर्लिङ्: भण्यात् · लुङ्: अभणीत् · लृङ्: अभणिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: भणन · ण्वुल्: भाणकः · तृच्: भणिता · ण्यत्: भाण्यः · तव्य: भणितव्यः · अनीयर्: भणनीयः · क्त: भणितः · क्तवतु: भणितवान् · शतृ: भणन् · स्य-शतृ: भणिष्यन् · क्त्वा: भणित्वा · ल्यप्: प्रभण्य · तुमुन्: भणितुम् · णमुल्: भाणम् · घञ्: भाणः · क्तिन्: भाण्टि · क्वसु: बभण्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — चिरम्
चिरम्
ciram
🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चिरम् (अम्), acc. ind. (g. स्वर्-आदि, not in Kāś.) for a long time, TS. v f.; Mn.; MBh. &c.
after a long time, slowly, RV. v, 56, 7 & 79, 9; AitBr. i, 16; Kathās. iv, 31
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (398,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चिरम्, व्य, (चि + रमुक् ।) चिरार्थम् । दीर्घ- कालार्थम् । तत्पर्य्यायः । चिराय २ चिर- रात्राय ३ चिरस्य ४ चिरात् ५ चिरेण ६ । इति हेमचन्द्रः । ३ । १६८ ॥ (यथा, रघौ । ३ । ६२ । “तथापि शस्त्रव्यवहारनिष्ठुरे विपक्षभावे चिरमस्य तस्थुषः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-453-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
चिरम्अव्ययम् 📚
अन्य सम्भावना: चिर (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | चिर (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
भणभण् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: भण (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भण् + अच् | भण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: भण् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

चिरम् 📚 ➤ (g. स्वर्-आदि, not in Kāś.) for a long time, TS. v f.; Mn.; MBh. &c. (अंग्रेज़ी कोश)

भण 📚 ➤ शब्द करना
संस्कृत: शब्दे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
चिरम् 📚(अम्), acc. ind. (g. स्वर्-आदि, not in Kāś.) for a long time, TS. v f…🔵🟤
भण् 📚cl. 1. P. (Dhātup. xiii, 4) भणति (pf. बभाण, 2. sg. बभणिथ, Pāṇ. vi, 4, …🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
चिरंभणचिरम् + भणअनुस्वार मोऽनुस्वारः (८.३.२३)

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें