🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:34:26 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

चीक

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

चीक

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

चीक

अर्थ: सहन करना, सहना, उतावला होना, असहिष्णु होना

संस्कृत: आमर्षणे

अंग्रेज़ी: to tolerate, to suffer, to be eager, to be hasty, to be intolerant

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. चीक् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. चीक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चीक् + घञ्
  3. चीक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चीक् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — चीक् (चुरादिगण) · अर्थ: सहन करना, सहना, उतावला होना, असहिष्णु होना (आमर्षणे)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमचीकतात् / चीकताद् / चीकतु / चीकयतात् / चीकयताद् / चीकयतुचीकताम् / चीकयताम्चीकन्तु / चीकयन्तु
मध्यमचीक / चीकतात् / चीकताद् / चीकय / चीकयतात् / चीकयताद्चीकतम् / चीकयतम्चीकत / चीकयत
उत्तमचीकयानि / चीकानिचीकयाव / चीकावचीकयाम / चीकाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: चीकति · लट् (आत्मने.): चीकयते · लिट्: चिचीक · लिट् (आत्मने.): चीकयाञ्चक्रे · लुट्: चीकयिता · लुट् (आत्मने.): चीकयिता · लृट्: चीकयिष्यति · लृट् (आत्मने.): चीकयिष्यते · लोट्: चीकतात् · लोट् (आत्मने.): चीकयताम् · लङ्: अचीकत् · लङ् (आत्मने.): अचीकयत · विधिलिङ्: चीकयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): चीकयेत · आशीर्लिङ्: चीक्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): चीकयिषीष्ट · लुङ्: अचीकीत् · लुङ् (आत्मने.): अचीचिकत · लृङ्: अचीकयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अचीकयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: चीकन · ण्वुल्: चीककः · तृच्: चीकिता · यत्: चीक्यः · ण्यत्: चीक्यः · तव्य: चीकितव्यः · अनीयर्: चीकनीयः · क्त: चीकितः · क्तवतु: चीकितवान् · शतृ: चीकन् · स्य-शतृ: चीकिष्यन् · शानच्: चीकयमानः · क्त्वा: चीकित्वा · ल्यप्: प्रचीक्य · तुमुन्: चीकितुम् · णमुल्: चीकम् · घञ्: चीकः · क्तिन्: चीक्ति · क्वसु: चिचीक्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — चीक्
चीक्
cīk
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चीक् (=√ सीक्) cl. 1. 10. to endure (√ मृष् vv.ll. आ-√ मृष् and -√ मृश्), Dhātup.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (399,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चीक् {c1c} {c10c} P. (चीकति, चीकयति) 1 To endure, bear, suffer. --2 To be impatient. --3 To touch.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0495-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
चीकचीक् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: चीक (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चीक् + घञ् | चीक (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चीक् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

चीक 📚 ➤ सहन करना, सहना, उतावला होना, असहिष्णु होना
संस्कृत: आमर्षणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
चीक् 📚(=√ सीक्) cl. 1. 10. to endure (√ मृष् vv.ll. आ-√ मृष् and -√ मृश्), D…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें