🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:02:46 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

चीतिः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

चीतिः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

चीतिः

अर्थ: बोलना (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)

संस्कृत: भाषायाम्

अंग्रेज़ी: to speak, to talk

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. चीति (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: चीव् + क्तिन्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — चीति (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचीतिःचीतीचीतयः
द्वितीयाचीतिम्चीतीचीतीः
तृतीयाचीत्याचीतिभ्याम्चीतिभिः
चतुर्थीचीतये / चीत्यैचीतिभ्याम्चीतिभ्यः
पञ्चमीचीतेः / चीत्याःचीतिभ्याम्चीतिभ्यः
षष्ठीचीतेः / चीत्याःचीत्योःचीतीनाम्
सप्तमीचीतौ / चीत्याम्चीत्योःचीतिषु
सम्बोधनहे चीतेहे चीतीहे चीतयः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — चीव् (चुरादिगण) · अर्थ: बोलना (भाषायाम्)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमचीवति / चीवयतिचीवतः / चीवयतःचीवन्ति / चीवयन्ति
मध्यमचीवयसि / चीवसिचीवथः / चीवयथःचीवथ / चीवयथ
उत्तमचीवयामि / चीवामिचीवयावः / चीवावःचीवयामः / चीवामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: चीवति · लट् (आत्मने.): चीवयते · लिट्: चिचीव · लिट् (आत्मने.): चीवयाञ्चक्रे · लुट्: चीवयिता · लुट् (आत्मने.): चीवयिता · लृट्: चीवयिष्यति · लृट् (आत्मने.): चीवयिष्यते · लोट्: चीवतात् · लोट् (आत्मने.): चीवयताम् · लङ्: अचीवत् · लङ् (आत्मने.): अचीवयत · विधिलिङ्: चीवयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): चीवयेत · आशीर्लिङ्: चीव्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): चीवयिषीष्ट · लुङ्: अचीचिवत् · लुङ् (आत्मने.): अचीचिवत · लृङ्: अचीवयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अचीवयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: चीवन · ण्वुल्: चीवकः · तृच्: चीविता · यत्: चीव्यः · ण्यत्: चीव्यः · तव्य: चीवितव्यः · अनीयर्: चीवनीयः · क्त: चीवितः · क्तवतु: चीवितवान् · शतृ: चीवन् · स्य-शतृ: चीविष्यन् · शानच्: चीवयमानः · क्त्वा: चीवित्वा · ल्यप्: प्रचीव्य · तुमुन्: चीवितुम् · णमुल्: चीवम् · घञ्: चीवः · क्तिन्: च्यूति · क्वसु: चिचीवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — चीति
चीति
cīti
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
चीति पु संज्ञा पुं॰ [सं॰ चित्र] दे॰ चित्र ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चीति f. collecting, AV. ii, 9, 4.
चीति See √ 1. चि.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (394,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
चीतिःचीति (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: चीव् + क्तिन् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

चीतिः 📚 ➤ बोलना (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)
संस्कृत: भाषायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
चीति 📚पु संज्ञा पुं॰ दे॰ 'चित्र'🟠🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • चीतिः: चीव् + क्तिन् — भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें