🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:30:58 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

च्यवम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

च्यवम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

च्यवम्

अर्थ: जाना (भाववाचक कृदन्त)

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. च्यव (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: च्यु + अप्
  2. च्यव (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: च्यु + अच्
  3. च्यव (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: च्यु + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — च्यव (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाच्यवःच्यवौच्यवाः
द्वितीयाच्यवम्च्यवौच्यवान्
तृतीयाच्यवेनच्यवाभ्याम्च्यवैः
चतुर्थीच्यवायच्यवाभ्याम्च्यवेभ्यः
पञ्चमीच्यवात् / च्यवाद्च्यवाभ्याम्च्यवेभ्यः
षष्ठीच्यवस्यच्यवयोःच्यवानाम्
सप्तमीच्यवेच्यवयोःच्यवेषु
सम्बोधनहे च्यवहे च्यवौहे च्यवाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — च्यु (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमच्यवतेच्यवेतेच्यवन्ते
मध्यमच्यवसेच्यवेथेच्यवध्वे
उत्तमच्यवेच्यवावहेच्यवामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): च्यवते · लिट् (आत्मने.): चुच्युवे · लुट् (आत्मने.): च्योता · लृट् (आत्मने.): च्योष्यते · लोट् (आत्मने.): च्यवताम् · लङ् (आत्मने.): अच्यवत · विधिलिङ् (आत्मने.): च्यवेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): च्योषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अच्योष्ट · लृङ् (आत्मने.): अच्योष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: च्यवन · ण्वुल्: च्यावकः · तृच्: च्योता · यत्: च्यव्यः · ण्यत्: च्याव्यः · तव्य: च्योतव्यः · अनीयर्: च्यवनीयः · क्त: च्युतः · क्तवतु: च्युतवान् · शानच्: च्यवमानः · क्त्वा: च्युत्वा · ल्यप्: प्रच्युत्य · तुमुन्: च्योतुम् · णमुल्: च्यावम् · क्तिन्: च्युति · क्वसु: चुच्युवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — च्यव
च्यव
cyava
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
च्यव ˚व-तान˚. See √ 2. च्यु.
च्यव mfn. See भुवन-च्यव.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (403,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
च्यवम्च्यव (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: च्यु + अप् 📚
अन्य सम्भावना: च्यव (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: च्यु + अच् | च्यव (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: च्यु + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

च्यवम् 📚 ➤ जाना (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: गतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
च्यव 📚˚व-तान˚. See √ 2. च्यु🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • च्यवम्: च्यु + अप् — भाववाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें