॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: कतरना, तोडना
संस्कृत: छेदने
अंग्रेज़ी: to cut,to engrave
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | छुरतात् / छुरताद् / छुरतु | छुरताम् | छुरन्तु |
| मध्यम | छुर / छुरतात् / छुरताद् | छुरतम् | छुरत |
| उत्तम | छुराणि | छुराव | छुराम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: छुरति · लिट्: चुच्छोर · लुट्: छुरिता · लृट्: छुरिष्यति · लोट्: छुरतात् · लङ्: अच्छुरत् · विधिलिङ्: छुरेत् · आशीर्लिङ्: छुर्यात् · लुङ्: अच्छुरीत् · लृङ्: अच्छुरिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: छुरण · ण्वुल्: छोरकः · तृच्: छुरिता · ण्यत्: छोर्यः · तव्य: छुरितव्यः · अनीयर्: छुरणीयः · क्त: छुरितः · क्तवतु: छुरितवान् · शतृ: छुरन् · स्य-शतृ: छुरिष्यन् · क्त्वा: छुरित्वा · ल्यप्: प्रच्छूर्य · तुमुन्: छुरितुम् · णमुल्: छोरम् · घञ्: छोरः · क्तिन्: छुर्ति · क्वसु: चुच्छूर्वान्
अर्थ: हरा, हरा-पीला
संस्कृत: सर्पः, सिंहः, विष्णुः, सूर्यः, चन्द्रः, वायुः, यमः, इन्द्रः, किरणः, अश्वः, शुकः, वानरः, मण्डूकः, कपिलवर्णः · पर्याय: सर्प, पृदाकु, भुजग, भुजङ्ग, अहि
व्युत्पत्ति: हृ + इन
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | हरिः | हरी | हरयः |
| द्वितीया | हरिम् | हरी | हरीन् |
| तृतीया | हरिणा | हरिभ्याम् | हरिभिः |
| चतुर्थी | हरये | हरिभ्याम् | हरिभ्यः |
| पञ्चमी | हरेः | हरिभ्याम् | हरिभ्यः |
| षष्ठी | हरेः | हर्योः | हरीणाम् |
| सप्तमी | हरौ | हर्योः | हरिषु |
| सम्बोधन | हे हरे | हे हरी | हे हरयः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
छुर 📚 ➤ कतरना, तोडना
संस्कृत: छेदने
हरी 📚 ➤ हरा, हरा-पीला
संस्कृत: सर्पः, सिंहः, विष्णुः, सूर्यः, चन्द्रः, वायुः, यमः, इन्द्रः, किरणः, अश्वः, शुकः, वानरः, मण्डूकः, कपिलवर्णः · पर्याय: सर्प, पृदाकु, भुजग, भु…
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| छुर् 📚 | cl. 6. ˚रति (cf. Pāṇ. viii, 2, 79) to cut off, cut, incise, etch, Dhāt… | 🔵🟣 |
| हरि 📚 | जू इते दिन कहाँ लगाए । तबाहिँ अवधि मैं कहत न समुझी गनत अचानक आए ।—सूर॰… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| हरि |
साँप के और नाम (१.८.९) — लेलिहान, द्विरसन, गोकर्ण, कंचुकी, कुम्भीनस, फणधर, भोगधर सिंह के नाम (२.५.१) — सिंह, मृगेन्द्र, पंचास्य, हर्यक्ष, केसरी, कण्ठीरव, मृगरिपु, मृगदृष्टि |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड