🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:53:39 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

जगजोनि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

जग-+जोनि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

जोनि

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: गतौ बन्धने च

अंग्रेज़ी: to go, to bind

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. जुन् धातु (तुदादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — जुन् (तुदादिगण) · अर्थ: (गतौ बन्धने च)

लुङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअजोनीत् / अजोनीद्अजोनिष्टाम्अजोनिषुः
मध्यमअजोनीःअजोनिष्टम्अजोनिष्ट
उत्तमअजोनिषम्अजोनिष्वअजोनिष्म

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: जुनति · लिट्: जुजोन · लुट्: जोनिता · लृट्: जोनिष्यति · लोट्: जुनतात् · लङ्: अजुनत् · विधिलिङ्: जुनेत् · आशीर्लिङ्: जुन्यात् · लुङ्: अजोनीत् · लृङ्: अजोनिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: जोनन · ण्वुल्: जोनकः · तृच्: जोनिता · ण्यत्: जोन्यः · तव्य: जोनितव्यः · अनीयर्: जोननीयः · क्त: जुनितः · क्तवतु: जुनितवान् · शतृ: जुनन् · स्य-शतृ: जोनिष्यन् · क्त्वा: जुनित्वा · ल्यप्: प्रजुन्य · तुमुन्: जोनितुम् · णमुल्: जोनम् · घञ्: जोनः · क्तिन्: जून्ति · क्वसु: जुजुन्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — जुन्
जुन्
jun
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जुन् cl. 6. ˚नति v.l. for √ जुड्, q.v.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (423,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जुन् {c6c} P. (जुनति) To go, move.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0516-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
जग-जोनिसमास: जग + जुन् तत्पुरुष (सम्भावित)
अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: जुन् धातु (तुदादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

जगजोनि 📚जग 📚जुन् ➤ जग (शब्द करना, गाना) + जुन् (to go, to bind (अंग्रेज़ी कोश))
संस्कृत: गतौ बन्धने च

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
जग 📚संसार । विश्व । दुनिया🟠🔵
जुन् 📚cl. 6. ˚नति v.l. for √ जुड्, q.v🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • जगजोनि = जग + जोनि तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬