🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:09:21 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

जनितम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

जनितम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

जनितम्

अर्थ: क्त जिसे जन्म दिया गया है

संस्कृत: प्रादुर्भावे

अंग्रेज़ी: to be born,to become, to come to existence

व्युत्पत्ति: जन् + णिच् +

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. जनित (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: जन् + णिच्+क्त
  2. जनित (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: जन् + णिच्+क्त
  3. जनित (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: जन् + णिच्+क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — जनित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजनितःजनितौजनिताः
द्वितीयाजनितम्जनितौजनितान्
तृतीयाजनितेनजनिताभ्याम्जनितैः
चतुर्थीजनितायजनिताभ्याम्जनितेभ्यः
पञ्चमीजनितात् / जनिताद्जनिताभ्याम्जनितेभ्यः
षष्ठीजनितस्यजनितयोःजनितानाम्
सप्तमीजनितेजनितयोःजनितेषु
सम्बोधनहे जनितहे जनितौहे जनिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — जन् (दिवादिगण) · अर्थ: उत्पन्न करना, पैदा होना (प्रादुर्भावे)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमजायतेजायेतेजायन्ते
मध्यमजायसेजायेथेजायध्वे
उत्तमजायेजायावहेजायामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): जायते · लिट् (आत्मने.): जज्ञे · लुट् (आत्मने.): जनिता · लृट् (आत्मने.): जनिष्यते · लोट् (आत्मने.): जायताम् · लङ् (आत्मने.): अजायत · विधिलिङ् (आत्मने.): जायेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): जनिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अजनि · लृङ् (आत्मने.): अजनिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: जनन · ण्वुल्: जनकः · तृच्: जनिता · यत्: जन्यः · तव्य: जनितव्यः · अनीयर्: जननीयः · क्त: जातः · क्तवतु: जातवान् · शानच्: जायमानः · क्त्वा: जनित्वा · ल्यप्: प्रजाय · तुमुन्: जनितुम् · णमुल्: जनम् · घञ्: जनः · क्तिन्: जाति · क्वसु: जेनिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — जनित
जनित
janita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जनित वि॰ [सं॰]
१. उत्पन्न । जन्मा हुआ । उपजा हुआ ।
२. उत्पन्न किया हुआ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जनित mfn. born, Hariv. 9238
engendered, begotten, W.
produced, occasioned, MBh. iv, 1236; Pañcat.; Megh. &c.
occurring, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (411,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जनित a. [जन्-णिच्-क्त] 1 Given birth to. --2 Produced, created. --3 Occasioned, occurred, happened &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0506-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जनित त्रि० जन--णिच्--क्त । उत्पादिते “सेनाचरीभवदि भाननदानवारिवासेन यस्य जनिता सुरभीरणश्रीः” नैष० । “ज्ञातिजनजनितनामपदाम्” माघः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3025,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जनितं, त्रि, (जन्यते स्मेति । जन + णिच् + क्तः ।) उत्पादितम् । यथा, -- “सेनाचरी भवदिभाननदानवारि- वासेन यस्य जनिता सुरभी रणश्रीः ॥” इति नैषधम् ॥ (यथा च हरिवंशे । १६१ । ३१ । “अतोऽहं कामयामित्वां नहि त्वं जनितो मया । रूपन्ते सौम्य ! पश्यन्ती सीदामि हृदि दुर्ब्बला ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-507-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "जनित" आता है (3)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
जनितम्जनित (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: जन् + णिच्+क्त 📚
अन्य सम्भावना: जनित (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: जन् + णिच्+क्त | जनित (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: जन् + णिच्+क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

जनितम् 📚 ➤ क्त जिसे जन्म दिया गया है
संस्कृत: प्रादुर्भावे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
जनित 📚उत्पन्न । जन्मा हुआ । उपजा हुआ🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • जनितम्: जन् + णिच्+क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा) — प्रेरणार्थक (णिजन्त)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬