🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:10:15 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

जप्य

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

जप्य

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

जप्य

अर्थ: बोलना, बकना, जप करना, मन में बोलना (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके))

संस्कृत: व्यक्तायां वाचि मानसे च

अंग्रेज़ी: to speak, to meditate, to mutter, to speak nonsense

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्यय — जप् + ल्यप् (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके))
  2. जप्य (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. जप्य (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — जप् (भ्वादिगण) · अर्थ: बोलना, बकना, जप करना, मन में बोलना (व्यक्तायां वाचि मानसे च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमजपतिजपतःजपन्ति
मध्यमजपसिजपथःजपथ
उत्तमजपामिजपावःजपामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: जपति · लिट्: जजाप · लुट्: जपिता · लृट्: जपिष्यति · लोट्: जपतात् · लङ्: अजपत् · विधिलिङ्: जपेत् · आशीर्लिङ्: जप्यात् · लुङ्: अजपीत् · लृङ्: अजपिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: जपन · ण्वुल्: जापकः · तृच्: जपिता · यत्: जप्यः · तव्य: जपितव्यः · अनीयर्: जपनीयः · क्त: जपितः · क्तवतु: जपितवान् · शतृ: जपन् · स्य-शतृ: जपिष्यन् · क्त्वा: जपित्वा · ल्यप्: प्रजप्य · तुमुन्: जपितुम् · णमुल्: जापम् · घञ्: जापः · क्तिन्: जप्ति · क्वसु: जेपिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — जप्
जप्
jap
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
वेद का पाठ (2.7.51) स्वाध्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जप् cl. 1. जपति (rarely Ā. ŚāṅkhŚr. iii, 6, 4; MBh. iii, xiii; pf. जजाप; 3. du. जेपतुर्, R. i; inf. जपितुम्, MBh. xii, 7336; ind.p. ˚प्त्वा, Mn. xi; R. i; ˚पित्वा, Mn. xi; Vet.) to utter in a low voice, whisper, mutter (esp. prayers or incantations), AitBr. ii, 38; ŚBr.; Lāṭy.; KātyŚr.; Kauś.; Mn. &c.; to pray to any one (acc.) in a low voice, MBh. xiii, 750; to invoke or call upon in a low voice, BhP. iv, 7, 29; BhavP. i : Intens. जञ्जप्यते, ˚पीति (Pāṇ. vii, 4, 86 ; p. प्यमान) to whisper repeatedly (implying blame, iii, 1, 24), ŚBr. xi, 5, 5, 10.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (411,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जप् {c1c} P. (जपति, जपित or जप्त) 1 To utter in a low voice, repeat internally, mutter; जपन्नपि तवैवालापमंत्रावलिं Gīt. 5; हरिरिति हरिरिति जपति सकामं Gīt. 4; N. 11. 26. --2 To mutter prayers or spells; Ms. 11. 194, 251, 260. --3 To pray to one or invoke in a low voice.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0506-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
जप्यअव्यय — जप् + ल्यप् (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके)) 📚
अन्य सम्भावना: जप्य (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | जप्य (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

जप्य 📚 ➤ बोलना, बकना, जप करना, मन में बोलना (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके))
संस्कृत: व्यक्तायां वाचि मानसे च

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
जप् 📚cl. 1. जपति (rarely Ā. ŚāṅkhŚr. iii, 6, 4; MBh. iii, xiii; pf. जजाप; …🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • जप्य: जप् + ल्यप् — पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें