🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:03:07 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

जम्भ्य

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

जम्भ्य

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

जम्भ्य

अर्थ: नष्ट करना (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके) — प्रेरणार्थक (णिजन्त))

संस्कृत: नाशने

अंग्रेज़ी: to kill, to destroy

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्यय — जम्भ् + णिच्+ल्यप् (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके) — प्रेरणार्थक (णिजन्त))
  2. अव्यय — जम्भ् + ल्यप् (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके))
  3. अव्यय — जभ् + णिच्+ल्यप् (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके) — प्रेरणार्थक (णिजन्त))
  4. जम्भ्य (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: जम्भ् + यत्
  5. जम्भ्य (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: जम्भ् + यत्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — जम्भ् (चुरादिगण) · अर्थ: नष्ट करना (नाशने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमजम्भति / जम्भयतिजम्भतः / जम्भयतःजम्भन्ति / जम्भयन्ति
मध्यमजम्भयसि / जम्भसिजम्भथः / जम्भयथःजम्भथ / जम्भयथ
उत्तमजम्भयामि / जम्भामिजम्भयावः / जम्भावःजम्भयामः / जम्भामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: जम्भति · लट् (आत्मने.): जम्भयते · लिट्: जजम्भ · लिट् (आत्मने.): जम्भयाञ्चक्रे · लुट्: जम्भयिता · लुट् (आत्मने.): जम्भयिता · लृट्: जम्भयिष्यति · लृट् (आत्मने.): जम्भयिष्यते · लोट्: जम्भतात् · लोट् (आत्मने.): जम्भयताम् · लङ्: अजम्भत् · लङ् (आत्मने.): अजम्भयत · विधिलिङ्: जम्भयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): जम्भयेत · आशीर्लिङ्: जम्भ्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): जम्भयिषीष्ट · लुङ्: अजजम्भत् · लुङ् (आत्मने.): अजजम्भत · लृङ्: अजम्भयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अजम्भयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: जम्भन · ण्वुल्: जम्भकः · तृच्: जम्भिता · यत्: जम्भ्यः · ण्यत्: जम्भ्यः · तव्य: जम्भितव्यः · अनीयर्: जम्भनीयः · क्त: जम्भितः · क्तवतु: जम्भितवान् · शतृ: जम्भन् · स्य-शतृ: जम्भिष्यन् · शानच्: जम्भयमानः · क्त्वा: जम्भित्वा · ल्यप्: प्रजम्भ्य · तुमुन्: जम्भितुम् · णमुल्: जम्भम् · घञ्: जम्भः · क्तिन्: जम्ब्धि · क्वसु: जजम्भ्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — जम्भ्
जम्भ्
jambh
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
जंभीरी नींबू के नाम (2.4.24) जम्बीर · दन्तशठ · जम्भीर · जम्भल
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. जभ् or जम्भ् (cl. 1. जभते or जम्भ्˚, Dhātup. x, 28; aor. Subj. जम्भिषत्) to snap at (gen.), RV. x, 86, 4 : Caus. जम्भयति (p. ˚यत्) to crush, destroy, RV.; AV.; VS. xvi, 5 : Intens. जञ्जभ्यते (and ˚भीति, Pāṇ. vii, 4, 86; p. भ्यमान [TS. ii, 5, 2, 4; Nyāyam.; Jaim., Sch.], ˚भान [Kauś. 114], ˚भत् [ŚāṅkhŚr. iv, 20, 1]) opening the jaws wide, snapping at (implying blame, Pāṇ. iii, 1, 24) cf. अभि- and √ जृम्भ्.
2. जभ् or जम्भ् cl. 1. जभति or जम्भ्˚ Ā. (Vop.) जभते (aor. अजम्भिष्ट), v.l. for √ यभ् (Dhātup. xxiii, 11) to know carnally, BhP. iii, 20, 26 (inf. जभितुम् v.l. यभ्˚).
1. and 2. जम्भ्. See √ 1. and √ 2. जभ्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (412,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जभ्, जंभ् {vI.v} {c1c} P. (जभति, जंभति) To copulate; cf. यभ् {vII.v} {c1c} A. ( जभते, जंभते) 1 To yawn, gape. --2 To snap at; seize with the mouth. --Caus. (जंभयति) To crush, destroy, dispel.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0507-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
जम्भ्यअव्यय — जम्भ् + णिच्+ल्यप् (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके) — प्रेरणार्थक (णिजन्त)) 📚
अन्य सम्भावना: अव्यय — जम्भ् + ल्यप् (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके)) | अव्यय — जभ् + णिच्+ल्यप् (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके) — प्रेरणार्थक (णिजन्त))

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

जम्भ्य 📚 ➤ नष्ट करना (पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके) — प्रेरणार्थक (णिजन्त))
संस्कृत: नाशने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
जम्भ् 📚or जम्भ् (cl. 1. जभते or जम्भ्˚, Dhātup. x, 28; aor. Subj. जम्भिषत्) t…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • जम्भ्य: जम्भ् + णिच्+ल्यप् — पूर्वकालिक अव्यय, उपसर्ग-सहित (करके) — प्रेरणार्थक (णिजन्त)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें