॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: नष्ट होना, ह्रास होना, कम होना, म्लान होना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: क्षये
अंग्रेज़ी: to wane,to decline,to decay,to reduce,to contract, to shrink
व्युत्पत्ति: जि / जन् / जु + ड (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | जाः | जौ | जाः |
| द्वितीया | जाम् | जौ | जः |
| तृतीया | जा | जाभ्याम् | जाभिः |
| चतुर्थी | जे | जाभ्याम् | जाभ्यः |
| पञ्चमी | जः | जाभ्याम् | जाभ्यः |
| षष्ठी | जः | जोः | जाम् |
| सप्तमी | जि | जोः | जासु |
| सम्बोधन | हे जाः | हे जौ | हे जाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | जायति | जायतः | जायन्ति |
| मध्यम | जायसि | जायथः | जायथ |
| उत्तम | जायामि | जायावः | जायामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: जायति · लिट्: जजौ · लुट्: जाता · लृट्: जास्यति · लोट्: जायतात् · लङ्: अजायत् · विधिलिङ्: जायेत् · आशीर्लिङ्: जायात् · लुङ्: अजासीत् · लृङ्: अजास्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: जान · ण्वुल्: जायकः · तृच्: जाता · यत्: जेयः · तव्य: जातव्यः · अनीयर्: जानीयः · क्त: जातः · क्तवतु: जातवान् · शतृ: जायन् · स्य-शतृ: जास्यन् · क्त्वा: जात्वा · ल्यप्: प्रजाय · तुमुन्: जातुम् · णमुल्: जायम् · घञ्: जायः · क्तिन्: जाति · क्वसु: जजिवान्
अर्थ: जाना
संस्कृत: गतौ
अंग्रेज़ी: to go
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अर्णुतात् / अर्णुताद् / अर्णोतु / ऋणुतात् / ऋणुताद् / ऋणोतु | अर्णुताम् / ऋणुताम् | अर्ण्वन्तु / ऋण्वन्तु |
| मध्यम | अर्णुतात् / अर्णुताद् / अर्णुहि / ऋणु / ऋणुतात् / ऋणुताद् | अर्णुतम् / ऋणुतम् | अर्णुत / ऋणुत |
| उत्तम | अर्णवानि / ऋणवानि | अर्णवाव / ऋणवाव | अर्णवाम / ऋणवाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अर्णोति · लट् (आत्मने.): अर्णुते · लिट्: आनर्ण · लिट् (आत्मने.): आनृणे · लुट्: अर्णिता · लुट् (आत्मने.): अर्णिता · लृट्: अर्णिष्यति · लृट् (आत्मने.): अर्णिष्यते · लोट्: अर्णुतात् · लोट् (आत्मने.): अर्णुताम् · लङ्: आर्णोत् · लङ् (आत्मने.): आर्णुत · विधिलिङ्: अर्णुयात् · विधिलिङ् (आत्मने.): अर्ण्वीत · आशीर्लिङ्: ऋण्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): अर्णिषीष्ट · लुङ्: आर्णीत् · लुङ् (आत्मने.): आर्णिष्ट · लृङ्: आर्णिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): आर्णिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अर्णन · ण्वुल्: अर्णकः · तृच्: अर्णिता · तव्य: अर्णितव्यः · अनीयर्: अर्णनीयः · क्त: ऋतः · क्तवतु: ऋतवान् · शतृ: ऋण्वन् · स्य-शतृ: अर्णिष्यन् · शानच्: ऋण्वानः · क्त्वा: ऋत्वा · ल्यप्: प्रार्त्य · तुमुन्: अर्णितुम् · णमुल्: अर्णम् · घञ्: अर्णः · क्तिन्: ऋति · क्वसु: आनृणिवान्
जा 📚 ➤ नष्ट होना, ह्रास होना, कम होना, म्लान होना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: क्षये
ऋणु 📚 ➤ जाना
संस्कृत: गतौ
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| जा 📚 | रहा है ।—जयं॰ प्र॰, पृ॰ ८६ | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| ऋण् 📚 | cl. 8. P. Ā. ऋणोति or अर्णोति, -णुते, आनर्ण, आनृणे, &c., to go, move, … | 🔵 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| जर्णु | जा + ऋणु | गुण | आद्गुणः (६.१.८७) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड