॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: स्फूर्तिहीन, ठण्डा, शीतल, जड़
संस्कृत: जलम् · पर्याय: अप्, वार्, वारि, सलिल, कमल
व्युत्पत्ति: जल् +
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | जलम् | जले | जलानि |
| द्वितीया | जलम् | जले | जलानि |
| तृतीया | जलेन | जलाभ्याम् | जलैः |
| चतुर्थी | जलाय | जलाभ्याम् | जलेभ्यः |
| पञ्चमी | जलात् / जलाद् | जलाभ्याम् | जलेभ्यः |
| षष्ठी | जलस्य | जलयोः | जलानाम् |
| सप्तमी | जले | जलयोः | जलेषु |
| सम्बोधन | हे जल | हे जले | हे जलानि |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: जाना (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)
संस्कृत: गतौ
अंग्रेज़ी: to go
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | तिः | ती | तयः |
| द्वितीया | तिम् | ती | तीः |
| तृतीया | त्या | तिभ्याम् | तिभिः |
| चतुर्थी | तये / त्यै | तिभ्याम् | तिभ्यः |
| पञ्चमी | तेः / त्याः | तिभ्याम् | तिभ्यः |
| षष्ठी | तेः / त्याः | त्योः | तीनाम् |
| सप्तमी | तौ / त्याम् | त्योः | तिषु |
| सम्बोधन | हे ते | हे ती | हे तयः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अयते | अयेते | अयन्ते |
| मध्यम | अयसे | अयेथे | अयध्वे |
| उत्तम | अये | अयावहे | अयामहे |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): अयते · लिट् (आत्मने.): अयाञ्चक्रे · लुट् (आत्मने.): अयिता · लृट् (आत्मने.): अयिष्यते · लोट् (आत्मने.): अयताम् · लङ् (आत्मने.): आयत · विधिलिङ् (आत्मने.): अयेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): अयिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): आयिष्ट · लृङ् (आत्मने.): आयिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अयन · ण्वुल्: आयकः · तृच्: अयिता · ण्यत्: आय्यः · तव्य: अयितव्यः · अनीयर्: अयनीयः · क्त: अयितः · क्तवतु: अयितवान् · शानच्: अयमानः · क्त्वा: अयित्वा · ल्यप्: प्लाय्य · तुमुन्: अयितुम् · णमुल्: आयम् · घञ्: आयः · क्तिन्: ति · क्वसु: अयाम्बभूवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| जलम् | जल (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: जल् + अच्) अन्य सम्भावना: जल (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | जल (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन |
| ती | ति (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: अय् + क्तिन् 📚 अन्य सम्भावना: ति (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन · कृदन्त: अय् + क्तिन् | ति (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: अय् + क्तिन् |
जलम् 📚 ➤ स्फूर्तिहीन, ठण्डा, शीतल, जड़
संस्कृत: जलम् · पर्याय: अप्, वार्, वारि, सलिल, कमल
ती 📚 ➤ जाना (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)
संस्कृत: गतौ
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| जल 📚 | स्फूर्तिहीन । ठंढा । जड़ा | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| ति 📚 | पु वि॰ वह । ति न नगरि ना नागरी, प्रति पद हंसक हीन ।—केशव (शब्द॰) | 🟠🔵🟢 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| जल |
जल के नाम (१.१०.३) — अप्, वार्, वारि, सलिल, कमल, पयस्, कीलाल, अमृत |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| जलंती | जलम् + ती | अनुस्वार | मोऽनुस्वारः (८.३.२३) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड