🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:18:14 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

जल्प

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

जल्प

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

जल्प

अर्थ: बोलना, बकना, जप करना, मन में बोलना

संस्कृत: व्यक्तायां वाचि

अंग्रेज़ी: to speak, to meditate, to mutter, to speak nonsense

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. जल्प् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. जल्प (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. जल्प (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: जल्प् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — जल्प् (भ्वादिगण) · अर्थ: बोलना, बकना, जप करना, मन में बोलना (व्यक्तायां वाचि)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमजल्पतात् / जल्पताद् / जल्पतुजल्पताम्जल्पन्तु
मध्यमजल्प / जल्पतात् / जल्पताद्जल्पतम्जल्पत
उत्तमजल्पानिजल्पावजल्पाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: जल्पति · लिट्: जजल्प · लुट्: जल्पिता · लृट्: जल्पिष्यति · लोट्: जल्पतात् · लङ्: अजल्पत् · विधिलिङ्: जल्पेत् · आशीर्लिङ्: जल्प्यात् · लुङ्: अजल्पीत् · लृङ्: अजल्पिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: जल्पन · ण्वुल्: जल्पकः · तृच्: जल्पिता · ण्यत्: जल्प्यः · तव्य: जल्पितव्यः · अनीयर्: जल्पनीयः · क्त: जल्पितः · क्तवतु: जल्पितवान् · शतृ: जल्पन् · स्य-शतृ: जल्पिष्यन् · क्त्वा: जल्पित्वा · ल्यप्: प्रजल्प्य · तुमुन्: जल्पितुम् · णमुल्: जल्पम् · घञ्: जल्पः · क्तिन्: जल्प्ति · क्वसु: जजल्प्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — जल्प्
जल्प्
jalp
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जल्प् (√ लप् redupl.?) cl. 1. जल्पति (ep. also Ā. pf. जजल्प, R.) to speak inarticulately, murmur, ŚBr. xi, 5, 1, 4 ; to chatter, prattle, W.; to say, speak, converse with (instr. or सार्धम्), MBh.; R. &c.; to speak about (acc.), MBh. iv, 864; v, 4515; = √ अर्च्, to praise, Naigh. iii, 14; (said of the Koïl) to sound (its song), Bhartṛ. : Caus. जल्पयति to cause to speak, Pāṇ. i, 4, 52, Vārtt. 3.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (416,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जल्प् {c1c} P. (जल्पति, जल्पित) 1 To speak, talk, speak or converse (with another); अविरलितकपोलं जल्पतोरक्रमेण U. 1. 27; एकेन जल्पंत्यनल्पाक्षरं Pt. 1. 136; Bh. 1. 82. --2 To murmur, speak inarticulately. --3 To chatter, prattle, babble. --4 To praise.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0509-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
जल्पजल्प् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: जल्प (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | जल्प (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: जल्प् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

जल्प 📚 ➤ बोलना, बकना, जप करना, मन में बोलना
संस्कृत: व्यक्तायां वाचि

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
जल्प् 📚(√ लप् redupl.?) cl. 1. जल्पति (ep. also Ā. pf. जजल्प, R.) to speak i…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें