🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:16:05 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

जापः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

जापः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

जापः

अर्थ: प्रार्थना जपना, कान में कहना, गुनगुनाना

व्युत्पत्ति: जप् + घञ् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. जाप (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — जाप (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजापःजापौजापाः
द्वितीयाजापम्जापौजापान्
तृतीयाजापेनजापाभ्याम्जापैः
चतुर्थीजापायजापाभ्याम्जापेभ्यः
पञ्चमीजापात् / जापाद्जापाभ्याम्जापेभ्यः
षष्ठीजापस्यजापयोःजापानाम्
सप्तमीजापेजापयोःजापेषु
सम्बोधनहे जापहे जापौहे जापाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — जाप
जाप
jāpa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जाप १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. किसी मंत्र या स्तोत्र आदि का बार बार मन में उच्चारण । मंत्र की विधिपूर्वक आवृति । ड॰— अनमिल आखर अर्थ न जापू । प्रगट प्रभाव महेश प्रतापू ।— तुलसी (शब्द॰) ।
२. भगवान् क् नाम का बार बार स्मरण और उच्चारण ।
जाप २ † संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ जप] मंत्र या नाम आदि जपने की माला । उ॰—बिरह अभूत जटा बैरानी । छाला काँव आप कंठ माला ।—जायसी (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जाप m. (√ जप्) ‘whispering’, see कर्ण-
muttering prayers, L. a muttered prayer, L. (R. i, 51, 27 for जप; see also जाप्य).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (419,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जापः [जप्-घञ्] 1 Muttering prayers, whispering, murmuring. --2 A muttered prayer.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0512-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जाप पु० जप--घञ् । जपे मन्त्रोच्चारणे कर्म्मण्युपपदे अण् । मन्द्रजापादयः मन्त्रादिजपकर्त्तरि त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3113,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जापः, पुं, (जप + भावे घञ् ।) जपः । इति जटाधरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-531-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "जाप" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
जापःजाप (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: जप् + घञ्)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

जापः 📚 ➤ प्रार्थना जपना, कान में कहना, गुनगुनाना

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
जाप 📚किसी मंत्र या स्तोत्र आदि का बार बार मन में उच्चारण । मंत्र की विधिपूर…🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • जापः: जप् + घञ् — भाववाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें