🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:39:59 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

जेहम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

जेहम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

जेहम्

अर्थ: कोशिश करना, जाना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)

संस्कृत: प्रयत्ने गतौ च

अंग्रेज़ी: to endeavour, to try

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. अव्यय — जेह् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
  2. जेह (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: जेह् + घञ्
  3. जेह (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: जेह् + अच्
  4. जेह (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: जेह् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — जेह् (भ्वादिगण) · अर्थ: कोशिश करना, जाना (प्रयत्ने गतौ च)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमजेहतेजेहेतेजेहन्ते
मध्यमजेहसेजेहेथेजेहध्वे
उत्तमजेहेजेहावहेजेहामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): जेहते · लिट् (आत्मने.): जिजेहे · लुट् (आत्मने.): जेहिता · लृट् (आत्मने.): जेहिष्यते · लोट् (आत्मने.): जेहताम् · लङ् (आत्मने.): अजेहत · विधिलिङ् (आत्मने.): जेहेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): जेहिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अजेहिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अजेहिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: जेहन · ण्वुल्: जेहकः · तृच्: जेहिता · ण्यत्: जेह्यः · तव्य: जेहितव्यः · अनीयर्: जेहनीयः · क्त: जेहितः · क्तवतु: जेहितवान् · शानच्: जेहमानः · क्त्वा: जेहित्वा · ल्यप्: प्रजेह्य · तुमुन्: जेहितुम् · णमुल्: जेहम् · घञ्: जेहः · क्तिन्: जेढि · क्वसु: जिजेह्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — जेह्
जेह्
jeh
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जेह् (cf. √ जभ्, जृम्भ्) cl. 1. Ā. (p. जेहमान) to open the mouth, breathe heavily, be excessively thirsty, RV. i, 163, 6; x; to gape, i, 110, 5; to move (‘to strive after’, Vop. & Sāy.), Naigh. ii.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (424,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जेह् {c1c} A. (जेहते) Ved. 1 To reach, go towards. --2 To strive after, exert. --3 To open the mouth, pant, gasp.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0517-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
जेहम्अव्यय — जेह् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय) 📚
अन्य सम्भावना: जेह (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: जेह् + घञ् | जेह (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: जेह् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

जेहम् 📚 ➤ कोशिश करना, जाना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
संस्कृत: प्रयत्ने गतौ च

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
जेह् 📚(cf. √ जभ्, जृम्भ्) cl. 1. Ā. (p. जेहमान) to open the mouth, breathe …🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • जेहम्: जेह् + णमुल् — पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें