🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:27:07 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ज्योति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ज्योति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ज्योति

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: भासने

अंग्रेज़ी: to illumine, to shine

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ज्युत् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — ज्युत् (भ्वादिगण) · अर्थ: (भासने)

लुङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअज्योतीत् / अज्योतीद्अज्योतिष्टाम्अज्योतिषुः
मध्यमअज्योतीःअज्योतिष्टम्अज्योतिष्ट
उत्तमअज्योतिषम्अज्योतिष्वअज्योतिष्म

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: ज्योतति · लिट्: जुज्योत · लुट्: ज्योतिता · लृट्: ज्योतिष्यति · लोट्: ज्योततात् · लङ्: अज्योतत् · विधिलिङ्: ज्योतेत् · आशीर्लिङ्: ज्युत्यात् · लुङ्: अज्योतीत् · लृङ्: अज्योतिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ज्योतन · ण्वुल्: ज्योतकः · तृच्: ज्योतिता · ण्यत्: ज्योत्यः · तव्य: ज्योतितव्यः · अनीयर्: ज्योतनीयः · क्त: ज्युतितः · क्तवतु: ज्युतितवान् · शतृ: ज्योतन् · स्य-शतृ: ज्योतिष्यन् · क्त्वा: ज्युतित्वा · ल्यप्: प्रज्युत्य · तुमुन्: ज्योतितुम् · णमुल्: ज्योतम् · घञ्: ज्योतः · क्तिन्: ज्युत्ति · क्वसु: जुज्युत्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — ज्युत्
ज्युत्
jyut
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ज्युत् (fr. द्युत्) cl. 1. Ā. ज्योतते (Naigh. i, 16 ; also P. Dhātup. iii, 4 v.l.) to shine, MaitrS. ii, 12, 4, 4; MBh. (v.l.) : Caus. ज्योतयति, to shine upon, illuminate, AV. iv, 37, 10 and vii, 16, 1; MBh. (v.l.); cf. अव-.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (427,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ज्युत् {c1c} U. (ज्योतति-ते) To shine.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0519-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ज्योतिज्युत् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ज्योति 📚 ➤ to illumine, to shine (अंग्रेज़ी कोश)
संस्कृत: भासने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
ज्युत् 📚(fr. द्युत्) cl. 1. Ā. ज्योतते (Naigh. i, 16 ; also P. Dhātup. iii, 4…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें