🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:43:45 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ज्वल

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ज्वल

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ज्वल

अर्थ: प्रकाशित होना, प्रकाशित करना, जलाना, जलना

संस्कृत: दीप्तौ

अंग्रेज़ी: to shine, to glow, to blaze, to flame

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ज्वल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. ज्वल (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. ज्वल (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: ज्वल् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — ज्वल् (भ्वादिगण) · अर्थ: प्रकाशित होना, प्रकाशित करना, जलाना, जलना (दीप्तौ)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमज्वलतात् / ज्वलताद् / ज्वलतुज्वलताम्ज्वलन्तु
मध्यमज्वल / ज्वलतात् / ज्वलताद्ज्वलतम्ज्वलत
उत्तमज्वलानिज्वलावज्वलाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: ज्वलति · लिट्: जज्वाल · लुट्: ज्वलिता · लृट्: ज्वलिष्यति · लोट्: ज्वलतात् · लङ्: अज्वलत् · विधिलिङ्: ज्वलेत् · आशीर्लिङ्: ज्वल्यात् · लुङ्: अज्वालीत् · लृङ्: अज्वलिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ज्वलन · ण्वुल्: ज्वालकः · तृच्: ज्वलिता · ण्यत्: ज्वाल्यः · तव्य: ज्वलितव्यः · अनीयर्: ज्वलनीयः · क्त: ज्वलितः · क्तवतु: ज्वलितवान् · शतृ: ज्वलन् · स्य-शतृ: ज्वलिष्यन् · क्त्वा: ज्वलित्वा · ल्यप्: प्रज्वल्य · तुमुन्: ज्वलितुम् · णमुल्: ज्वालम् · घञ्: ज्वालः · क्तिन्: ज्वल्ति · क्वसु: जज्वल्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — ज्वल्
ज्वल्
jval
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ज्वल् cl. 1. P. ज्वलति (ep. also Ā.; p. ˚लत्; aor. अज्वालीत्, Pāṇ. vii, 2, 2; 3. pl. अज्वलिषुर्, Bhaṭṭ. xv, 106) to burn brightly, blaze, glow, shine, TS. i; ŚBr.; Gobh.; MBh. &c.; to burn (as a wound), Suśr. : Caus. ज्वलयति or ज्वाल्˚, to set on fire, light, kindle, make radiant, illuminate, GopBr. ii, 5, 5 (Ā.), MBh. &c.: Intens. जाज्वलति (MBh.) or ˚ल्यते (Pāṇ. iii, 1, 22, Kāś.; p. ˚ल्यमान) to flame violently, shine strongly, be brilliant, MBh.; R.; VP. iii, 2, 10; Rājat. i, 154.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (428,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ज्वल् {c1c} P. (ज्वलति, ज्वलित) 1 To burn brightly, blaze, glow, shine; ज्वलति चलितेंधनोग्निः Ś. 6. 30; [] Ku. 5. 30. --2 To be burnt up, be consumed or afflicted (as by fire) अमृतमधुरमृदुतरवचनेन ज्वलति न सा मलयजपवनेन Gīt. 7. --3 To be ardent; जज्वाल लोकस्थितये स राजा Bk. 1. 4. --4 To burn (as a wound). --Caus. (ज्वलयति-ते, ज्वालयति-ते, but प्रज्वलयति) 1 To set on fire, light, kindle. --2 To irradiate, illuminate, brighten.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0520-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ज्वलज्वल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: ज्वल (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | ज्वल (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: ज्वल् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ज्वल 📚 ➤ प्रकाशित होना, प्रकाशित करना, जलाना, जलना
संस्कृत: दीप्तौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
ज्वल् 📚cl. 1. P. ज्वलति (ep. also Ā.; p. ˚लत्; aor. अज्वालीत्, Pāṇ. vii, 2, …🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें