🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:20:17 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

तट

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

तट

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

तट

अर्थ: ऊँचा होना, वृद्धिगत होना

संस्कृत: उच्छ्राये

अंग्रेज़ी: to go up, to go high, to raise

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. तट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. तट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. तट (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — तट् (भ्वादिगण) · अर्थ: ऊँचा होना, वृद्धिगत होना (उच्छ्राये)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमतटतात् / तटताद् / तटतुतटताम्तटन्तु
मध्यमतट / तटतात् / तटताद्तटतम्तटत
उत्तमतटानितटावतटाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: तटति · लिट्: तताट · लुट्: तटिता · लृट्: तटिष्यति · लोट्: तटतात् · लङ्: अतटत् · विधिलिङ्: तटेत् · आशीर्लिङ्: तट्यात् · लुङ्: अतटीत् · लृङ्: अतटिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: तटन · ण्वुल्: ताटकः · तृच्: तटिता · ण्यत्: ताट्यः · तव्य: तटितव्यः · अनीयर्: तटनीयः · क्त: तटितः · क्तवतु: तटितवान् · शतृ: तटन् · स्य-शतृ: तटिष्यन् · क्त्वा: तटित्वा · ल्यप्: प्रतट्य · तुमुन्: तटितुम् · णमुल्: ताटम् · घञ्: ताटः · क्तिन्: तट्टि · क्वसु: तेटिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — तट्
तट्
taṭ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
किनारे के नाम (1.10.7) कूल · रोधस् · तीर · प्रतीर
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तट् cl. 1. P. ˚टति, to rumble, ṢaḍvBr. v, 7; (derived fr. तट) to be raised, Dhātup. ix, 21 : Caus. ताटयति v.l. for ताडय्˚, to strike, xxxii, 43.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (432,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तट् {vI.v} {c1c} P. (तटति) 1 To groan. --2 To rise, be raised or elevated. {vII.v} {c10c} U. (ताटयति-ते) To beat, strike.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0525-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
तटतट् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: तट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | तट (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

तट 📚 ➤ ऊँचा होना, वृद्धिगत होना
संस्कृत: उच्छ्राये

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
तट् 📚cl. 1. P. ˚टति, to rumble, ṢaḍvBr. v, 7; (derived fr. तट) to be raised…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें