🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:10:08 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

तवनम्

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

तवनम्

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

तवनम्

अर्थ: (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)

संस्कृत: गतिवृद्धिहिंसासु

अंग्रेज़ी: to go,to grow,to kill, to destroy

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. तवन (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तु + ल्युट्
  2. तवन (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तु + ल्युट्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — तवन (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातवनम्तवनेतवनानि
द्वितीयातवनम्तवनेतवनानि
तृतीयातवनेनतवनाभ्याम्तवनैः
चतुर्थीतवनायतवनाभ्याम्तवनेभ्यः
पञ्चमीतवनात् / तवनाद्तवनाभ्याम्तवनेभ्यः
षष्ठीतवनस्यतवनयोःतवनानाम्
सप्तमीतवनेतवनयोःतवनेषु
सम्बोधनहे तवनहे तवनेहे तवनानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — तु (अदादिगण) · अर्थ: (गतिवृद्धिहिंसासु)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमतवीति / तौतितुतः / तुवीतःतुवन्ति
मध्यमतवीषि / तौषितुथः / तुवीथःतुथ / तुवीथ
उत्तमतवीमि / तौमितुवः / तुवीवःतुमः / तुवीमः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: तवीति · लिट्: तुताव · लुट्: तोता · लृट्: तोष्यति · लोट्: तवीतु · लङ्: अतवीत् · विधिलिङ्: तुयात् · आशीर्लिङ्: तूयात् · लुङ्: अतौषीत् · लृङ्: अतोष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: तवन · ण्वुल्: तावकः · तृच्: तोता · यत्: तव्यः · ण्यत्: ताव्यः · तव्य: तोतव्यः · अनीयर्: तवनीयः · क्त: तुतः · क्तवतु: तुतवान् · शतृ: तुवन् · स्य-शतृ: तोष्यन् · क्त्वा: तुत्वा · ल्यप्: प्रतुत्य · तुमुन्: तोतुम् · णमुल्: तावम् · क्तिन्: तुति · क्वसु: तुतुवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — तवन
तवन
tavana
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तवन पु १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ तपन]
१. गर्मी । तपन ।
२. आग ।
तवन पु † २ सर्व [हिं॰ तौन] वह ।
तवन पु संज्ञा पुं॰ [हिं॰] दे॰ स्तवन उ॰— चिंत्त अनेकह बिधि विवर विल नंदिनी निकास । मंत्र रूप गंगा तवन लगे करन रिष तास ।—पृ॰ रा॰, १ । १५४ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
तवनम्तवन (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तु + ल्युट् 📚
अन्य सम्भावना: तवन (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तु + ल्युट्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

तवनम् 📚 ➤ (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)
संस्कृत: गतिवृद्धिहिंसासु

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
तवन 📚पु ^१ संज्ञा स्त्री॰🟠

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • तवनम्: तु + ल्युट् — भाववाचक/करणवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें