🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:28:56 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

तसांना

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

तसां+ना

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

तसां

अर्थ: फेंकना, उड़ा देना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: उपक्षये

अंग्रेज़ी: to throw, to bounce, to fly away

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. तसा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तस् + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — तसा (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातसातसेतसाः
द्वितीयातसाम्तसेतसाः
तृतीयातसयातसाभ्याम्तसाभिः
चतुर्थीतसायैतसाभ्याम्तसाभ्यः
पञ्चमीतसायाःतसाभ्याम्तसाभ्यः
षष्ठीतसायाःतसयोःतसानाम्
सप्तमीतसायाम्तसयोःतसासु
सम्बोधनहे तसेहे तसेहे तसाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — तस् (दिवादिगण) · अर्थ: फेंकना, उड़ा देना (उपक्षये)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमतस्यतितस्यतःतस्यन्ति
मध्यमतस्यसितस्यथःतस्यथ
उत्तमतस्यामितस्यावःतस्यामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: तस्यति · लिट्: ततास · लुट्: तसिता · लृट्: तसिष्यति · लोट्: तस्यतात् · लङ्: अतस्यत् · विधिलिङ्: तस्येत् · आशीर्लिङ्: तस्यात् · लुङ्: अतसत् · लृङ्: अतसिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: तसन · ण्वुल्: तासकः · तृच्: तसिता · ण्यत्: तास्यः · तव्य: तसितव्यः · अनीयर्: तसनीयः · क्त: तस्तः · क्तवतु: तस्तवान् · शतृ: तस्यन् · स्य-शतृ: तसिष्यन् · क्त्वा: तस्त्वा · ल्यप्: प्रतस्य · तुमुन्: तसितुम् · णमुल्: तासम् · घञ्: तासः · क्तिन्: तस्ति · क्वसु: तेसिवान्

ना

अर्थ: मनुष्य, एक व्यक्ति

संस्कृत: नरः

व्युत्पत्ति: नी+ऋन्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. नृ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. अव्ययम्
  3. ना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. नस् (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  5. ना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  6. ना (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  7. ना (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — नृ (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानानरौनरः
द्वितीयानरम्नरौनॄन्
तृतीयान्रानृभ्याम्नृभिः
चतुर्थीन्रेनृभ्याम्नृभ्यः
पञ्चमीनुःनृभ्याम्नृभ्यः
षष्ठीनुःन्रोःनृणाम् / नॄणाम्
सप्तमीनरिन्रोःनृषु
सम्बोधनहे नःहे नरौहे नरः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
तसांतसा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तस् + अच् 📚
नानृ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: अव्ययम् | ना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

तसां 📚 ➤ फेंकना, उड़ा देना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: उपक्षये

ना 📚 ➤ मनुष्य, एक व्यक्ति
संस्कृत: नरः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
तसा 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें
नृ 📚नर । मनुष्य🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • तसां: तस् + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें