🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:29:10 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

तानकः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

तानकः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

तानकः

अर्थ: फैलाना, बढ़ाना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: विस्तारे

अंग्रेज़ी: to spread, to stretch, to expand, to increase

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. तानक (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तन् + ण्वुल्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — तानक (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातानकःतानकौतानकाः
द्वितीयातानकम्तानकौतानकान्
तृतीयातानकेनतानकाभ्याम्तानकैः
चतुर्थीतानकायतानकाभ्याम्तानकेभ्यः
पञ्चमीतानकात् / तानकाद्तानकाभ्याम्तानकेभ्यः
षष्ठीतानकस्यतानकयोःतानकानाम्
सप्तमीतानकेतानकयोःतानकेषु
सम्बोधनहे तानकहे तानकौहे तानकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — तन् (तनादिगण) · अर्थ: फैलाना, बढ़ाना (विस्तारे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमतनोतितनुतःतन्वन्ति
मध्यमतनोषितनुथःतनुथ
उत्तमतनोमितनुवः / तन्वःतनुमः / तन्मः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: तनोति · लट् (आत्मने.): तनुते · लिट्: ततान · लिट् (आत्मने.): तेने · लुट्: तनिता · लुट् (आत्मने.): तनिता · लृट्: तनिष्यति · लृट् (आत्मने.): तनिष्यते · लोट्: तनुतात् · लोट् (आत्मने.): तनुताम् · लङ्: अतनोत् · लङ् (आत्मने.): अतनुत · विधिलिङ्: तनुयात् · विधिलिङ् (आत्मने.): तन्वीत · आशीर्लिङ्: तन्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): तनिषीष्ट · लुङ्: अतनीत् · लुङ् (आत्मने.): अतत · लृङ्: अतनिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अतनिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: तनन · ण्वुल्: तानकः · तृच्: तनिता · ण्यत्: तान्यः · तव्य: तनितव्यः · अनीयर्: तननीयः · क्त: ततः · क्तवतु: ततवान् · शतृ: तन्वन् · स्य-शतृ: तनिष्यन् · शानच्: तन्वानः · क्त्वा: तत्वा · ल्यप्: प्रतत्य · तुमुन्: तनितुम् · णमुल्: तानम् · घञ्: तानः · क्तिन्: तति · क्वसु: तेनिवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
तानकःतानक (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तन् + ण्वुल् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

तानकः 📚 ➤ फैलाना, बढ़ाना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: विस्तारे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
तानक 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • तानकः: तन् + ण्वुल् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬