🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:34:33 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

तीरितः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

तीरितः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

तीरितः

अर्थ: सुलझाया हुआ, समंजित, साक्ष्य के अनुसार निर्णीत

संस्कृत: कर्मसमाप्तौ

अंग्रेज़ी: to end, to complete

व्युत्पत्ति: तीर् + क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. तीरित (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तीर + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — तीरित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातीरितःतीरितौतीरिताः
द्वितीयातीरितम्तीरितौतीरितान्
तृतीयातीरितेनतीरिताभ्याम्तीरितैः
चतुर्थीतीरितायतीरिताभ्याम्तीरितेभ्यः
पञ्चमीतीरितात् / तीरिताद्तीरिताभ्याम्तीरितेभ्यः
षष्ठीतीरितस्यतीरितयोःतीरितानाम्
सप्तमीतीरितेतीरितयोःतीरितेषु
सम्बोधनहे तीरितहे तीरितौहे तीरिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — तीर (चुरादिगण) · अर्थ: कार्य पूर्ण करना, पार करना (कर्मसमाप्तौ)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमतीरयतितीरयतःतीरयन्ति
मध्यमतीरयसितीरयथःतीरयथ
उत्तमतीरयामितीरयावःतीरयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: तीरयति · लट् (आत्मने.): तीरयते · लिट्: तीरयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): तीरयाञ्चक्रे · लुट्: तीरयिता · लुट् (आत्मने.): तीरयिता · लृट्: तीरयिष्यति · लृट् (आत्मने.): तीरयिष्यते · लोट्: तीरयतात् · लोट् (आत्मने.): तीरयताम् · लङ्: अतीरयत् · लङ् (आत्मने.): अतीरयत · विधिलिङ्: तीरयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): तीरयेत · आशीर्लिङ्: तीर्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): तीरयिषीष्ट · लुङ्: अतितीरत् · लुङ् (आत्मने.): अतितीरत · लृङ्: अतीरयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अतीरयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: तीरण · ण्वुल्: तीरकः · तृच्: तीरयिता · यत्: तीर्यः · तव्य: तीरयितव्यः · अनीयर्: तीरणीयः · क्त: तीरितः · क्तवतु: तीरितवान् · शतृ: तीरयन् · स्य-शतृ: तीरयिष्यन् · शानच्: तीरयमाणः · क्त्वा: तीरयित्वा · ल्यप्: प्रतीर्य · तुमुन्: तीरयितुम् · णमुल्: तीरम् · क्तिन्: तीर्ति · क्वसु: तीरयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — तीरित
तीरित
tīrita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तीरित वि॰ [सं॰] निर्णय किया हुआ । तै किया हुआ [को॰] ।
तीरित २ संज्ञा पुं॰
१. कार्य की पूर्णता या समाप्ति ।
२. रिश्वत या अन्य साधनों से दंडित होने से बचना [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तीरित mfn. finished, settled, Mn. ix, 233.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (449,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तीरित a. Settled, adjusted, decided according to evidence. --तं 1 Completion of any affair. --2 Noninfliction of a sentence owing to bribery or other unfair means.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0539-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तीरितं, क्ली, (तीर कर्म्मणां समाप्तौ + भावे क्तः ।) कर्म्मणां समाप्तिः । इति व्याकरणम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-625-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
तीरितःतीरित (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तीर + क्त 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

तीरितः 📚 ➤ सुलझाया हुआ, समंजित, साक्ष्य के अनुसार निर्णीत
संस्कृत: कर्मसमाप्तौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
तीरित 📚निर्णय किया हुआ । तै किया हुआ🟠🔵🟣🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • तीरितः: तीर + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬