🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 06:22:05 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

तृप्यति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

तृप्यति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

तृप्यति

अर्थ: तृप्त होना या करना, प्रसन्न होना या करना

संस्कृत: प्रीणने

अंग्रेज़ी: to satisfy, to be satisfied, to please, to be pleased

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. तृप् धातु (दिवादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. तृप्यत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तृप् + शतृ
  3. तृप्यता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तृप् + क्यप् · तद्धित: तृप्य + तल् (भाववाचक)
  4. तृप्यत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तृप् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — तृप् (दिवादिगण) · अर्थ: तृप्त होना या करना, प्रसन्न होना या करना (प्रीणने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमतृप्यतितृप्यतःतृप्यन्ति
मध्यमतृप्यसितृप्यथःतृप्यथ
उत्तमतृप्यामितृप्यावःतृप्यामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: तृप्यति · लिट्: ततर्प · लुट्: तर्पिता · लृट्: तर्पिष्यति · लोट्: तृप्यतात् · लङ्: अतृप्यत् · विधिलिङ्: तृप्येत् · आशीर्लिङ्: तृप्यात् · लुङ्: अतर्पीत् · लृङ्: अतर्पिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: तर्पण · ण्वुल्: तर्पकः · तृच्: तर्पिता · तव्य: तर्पितव्यः · अनीयर्: तर्पणीयः · क्त: तृप्तः · क्तवतु: तृप्तवान् · शतृ: तृप्यन् · स्य-शतृ: तर्पिष्यन् · क्त्वा: तर्पित्वा · ल्यप्: प्रतृप्य · तुमुन्: तर्पितुम् · णमुल्: तर्पम् · घञ्: तर्पः · क्तिन्: तृप्ति · क्वसु: ततृप्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
तृप्यतितृप् धातु (दिवादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: तृप्यत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तृप् + शतृ | तृप्यता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तृप् + क्यप् · तद्धित: तृप्य + तल् (भाववाचक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

तृप्यति ➤ तृप्त होना या करना, प्रसन्न होना या करना
संस्कृत: प्रीणने

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें