🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:35:37 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

तृम्फः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

तृम्फः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

तृम्फः

अर्थ: तृप्त होना, सन्तुष्ट होना

संस्कृत: तृप्तौ

अंग्रेज़ी: to satisfy, to be satisfied, to please, to be pleased

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. तृम्फ् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. तृम्फ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तृम्फ् + घञ्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — तृम्फ् (तुदादिगण) · अर्थ: तृप्त होना, सन्तुष्ट होना (तृप्तौ)

लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअतृम्फत् / अतृम्फद्अतृम्फताम्अतृम्फन्
मध्यमअतृम्फःअतृम्फतम्अतृम्फत
उत्तमअतृम्फम्अतृम्फावअतृम्फाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: तृम्फति · लिट्: ततृम्फ · लुट्: तृम्फिता · लृट्: तृम्फिष्यति · लोट्: तृम्फतात् · लङ्: अतृम्फत् · विधिलिङ्: तृम्फेत् · आशीर्लिङ्: तृफ्यात् · लुङ्: अतृम्फीत् · लृङ्: अतृम्फिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: तृम्फण · ण्वुल्: तृम्फकः · तृच्: तृम्फिता · ण्यत्: तृम्फ्यः · तव्य: तृम्फितव्यः · अनीयर्: तृम्फणीयः · क्त: तृफितः · क्तवतु: तृफितवान् · शतृ: तृम्फन् · स्य-शतृ: तृम्फिष्यन् · क्त्वा: तृफित्वा · ल्यप्: प्रतृफ्य · तुमुन्: तृम्फितुम् · णमुल्: तृम्फम् · घञ्: तृम्फः · क्तिन्: तृप्ति · क्वसु: ततृफ्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — तृम्फ्
तृम्फ्
tṛmph
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तृम्फ् (= √ तृप्) cl. 6. ˚फति, to satisfy, vii, 1, 59, Vārtt. 1, Pat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (454,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
तृम्फःतृम्फ् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: तृम्फ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तृम्फ् + घञ्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

तृम्फः 📚 ➤ तृप्त होना, सन्तुष्ट होना
संस्कृत: तृप्तौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
तृम्फ् 📚(= √ तृप्) cl. 6. ˚फति, to satisfy, vii, 1, 59, Vārtt. 1, Pat🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬