🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:22:09 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

त्रसित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

त्रसितः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

त्रसितः

अर्थ: डरना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: उद्वेगे

अंग्रेज़ी: to fear,to tremble

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. त्रसितृ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: त्रस् + तृच्
  2. त्रसितृ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: त्रस् + तृच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — त्रसितृ (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमात्रसितात्रसितारौत्रसितारः
द्वितीयात्रसितारम्त्रसितारौत्रसितॄन्
तृतीयात्रसित्रात्रसितृभ्याम्त्रसितृभिः
चतुर्थीत्रसित्रेत्रसितृभ्याम्त्रसितृभ्यः
पञ्चमीत्रसितुःत्रसितृभ्याम्त्रसितृभ्यः
षष्ठीत्रसितुःत्रसित्रोःत्रसितॄणाम्
सप्तमीत्रसितरित्रसित्रोःत्रसितृषु
सम्बोधनहे त्रसितःहे त्रसितारौहे त्रसितारः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — त्रस् (दिवादिगण) · अर्थ: डरना (उद्वेगे)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमत्रसति / त्रस्यतित्रसतः / त्रस्यतःत्रसन्ति / त्रस्यन्ति
मध्यमत्रससि / त्रस्यसित्रसथः / त्रस्यथःत्रसथ / त्रस्यथ
उत्तमत्रसामि / त्रस्यामित्रसावः / त्रस्यावःत्रसामः / त्रस्यामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: त्रसति · लिट्: तत्रास · लुट्: त्रसिता · लृट्: त्रसिष्यति · लोट्: त्रसतात् · लङ्: अत्रसत् · विधिलिङ्: त्रसेत् · आशीर्लिङ्: त्रस्यात् · लुङ्: अत्रसीत् · लृङ्: अत्रसिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: त्रसन · ण्वुल्: त्रासकः · तृच्: त्रसिता · ण्यत्: त्रास्यः · तव्य: त्रसितव्यः · अनीयर्: त्रसनीयः · क्त: त्रस्तः · क्तवतु: त्रस्तवान् · शतृ: त्रस्यन् · स्य-शतृ: त्रसिष्यन् · क्त्वा: त्रसित्वा · ल्यप्: प्रत्रस्य · तुमुन्: त्रसितुम् · णमुल्: त्रासम् · घञ्: त्रासः · क्तिन्: त्रस्ति · क्वसु: त्रेसिवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
त्रसितःत्रसितृ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: त्रस् + तृच् 📚
अन्य सम्भावना: त्रसितृ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: त्रस् + तृच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

त्रसितः 📚 ➤ डरना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: उद्वेगे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
त्रसितृ 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • त्रसितः: त्रस् + तृच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬