🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:39:02 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

दर्पति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

दर्पति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

दर्पति

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

संस्कृत: सन्दीपने

अंग्रेज़ी: to ignite, to set on fire

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. दृप् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. दर्पता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: दर्प + तल् (भाववाचक)
  3. दर्पत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: दृप् + शतृ
  4. दर्पत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: दृप् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — दृप् (चुरादिगण) · अर्थ: (सन्दीपने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमदर्पति / दर्पयतिदर्पतः / दर्पयतःदर्पन्ति / दर्पयन्ति
मध्यमदर्पयसि / दर्पसिदर्पथः / दर्पयथःदर्पथ / दर्पयथ
उत्तमदर्पयामि / दर्पामिदर्पयावः / दर्पावःदर्पयामः / दर्पामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: दर्पति · लट् (आत्मने.): दर्पयते · लिट्: ददर्प · लिट् (आत्मने.): दर्पयाञ्चक्रे · लुट्: दर्पयिता · लुट् (आत्मने.): दर्पयिता · लृट्: दर्पयिष्यति · लृट् (आत्मने.): दर्पयिष्यते · लोट्: दर्पतात् · लोट् (आत्मने.): दर्पयताम् · लङ्: अदर्पत् · लङ् (आत्मने.): अदर्पयत · विधिलिङ्: दर्पयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): दर्पयेत · आशीर्लिङ्: दर्प्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): दर्पयिषीष्ट · लुङ्: अददर्पत् · लुङ् (आत्मने.): अददर्पत · लृङ्: अदर्पयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अदर्पयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: दर्पण · ण्वुल्: दर्पकः · तृच्: दर्पिता · यत्: दर्प्यः · तव्य: दर्पितव्यः · अनीयर्: दर्पणीयः · क्त: दृपितः · क्तवतु: दृपितवान् · शतृ: दर्पन् · स्य-शतृ: दर्पिष्यन् · शानच्: दर्पयमाणः · क्त्वा: दर्पित्वा · ल्यप्: प्रदृप्य · तुमुन्: दर्पितुम् · णमुल्: दर्पम् · घञ्: दर्पः · क्तिन्: दृप्ति · क्वसु: ददृप्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
दर्पतिदृप् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: दर्पता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: दर्प + तल् (भाववाचक) | दर्पत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: दृप् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

दर्पति ➤ to ignite, to set on fire (अंग्रेज़ी कोश)
संस्कृत: सन्दीपने

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें