🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:29:04 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

दाश

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

दाश

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

दाश

अर्थ: देना, आहुति देना

संस्कृत: दाने

अंग्रेज़ी: to give,to offer an oblation

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. दाश् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. दाश (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. दाश (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: दाश् + अच्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — दाश् (भ्वादिगण) · अर्थ: देना, आहुति देना (दाने)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमदाशतात् / दाशताद् / दाशतुदाशताम्दाशन्तु
मध्यमदाश / दाशतात् / दाशताद्दाशतम्दाशत
उत्तमदाशानिदाशावदाशाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: दाशति · लट् (आत्मने.): दाशते · लिट्: ददाश · लिट् (आत्मने.): ददाशे · लुट्: दाशिता · लुट् (आत्मने.): दाशिता · लृट्: दाशिष्यति · लृट् (आत्मने.): दाशिष्यते · लोट्: दाशतात् · लोट् (आत्मने.): दाशताम् · लङ्: अदाशत् · लङ् (आत्मने.): अदाशत · विधिलिङ्: दाशेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): दाशेत · आशीर्लिङ्: दाश्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): दाशिषीष्ट · लुङ्: अदाशीत् · लुङ् (आत्मने.): अदाशिष्ट · लृङ्: अदाशिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अदाशिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: दाशन · ण्वुल्: दाशकः · तृच्: दाशिता · ण्यत्: दाश्यः · तव्य: दाशितव्यः · अनीयर्: दाशनीयः · क्त: दाशितः · क्तवतु: दाशितवान् · शतृ: दाशन् · स्य-शतृ: दाशिष्यन् · शानच्: दाशमानः · क्त्वा: दाशित्वा · ल्यप्: प्रदाश्य · तुमुन्: दाशितुम् · णमुल्: दाशम् · घञ्: दाशः · क्तिन्: दाष्टि · क्वसु: ददाश्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — दाश्
दाश्
dāś
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
मछुआरे के नाम (1.10.15) कैवर्त · धीवर
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. दाश् (the finite forms only in RV. and once in ŚBr. See below) cl. 1. P. दाशति, i, 93, 10; 151, 7 &c. Ā. ˚ते, Dhātup. xxi, 18 (rarely cl. 2. P. 5. दाष्टि, i, 127, 4; दाश्नोति, viii, 4, 6 [the latter also = √ दास्]; pf. ददाश, i, 36, 4 &c.; Subj. ददाशति, ˚शस्, ˚शत्, i, 156, 2; 94, 15; 91, 20 &c.; p. ददाश्वस् [dat. ˚शुषे, i, 112, 20 &c.], दाशिवस् [only SV. i, 2, 5, 1, 1] and दाश्वस् [see below]), to serve or honour a god (dat. or acc.) with (instr.), i, 68, 6; vii, 14, 3 &c.; v, 41, 16; viii, 19, 4; offer or present (acc.) to (dat.), grant, give, bestow, i, 93, 3; ii, 19, 4 &c. : Caus. P. दाशयति, offer, present, ŚBr. i, 6, 2, 5. [Cf. दशस्य, and Gk. δωκ in ἔ-δωκ-α, δέ-δωκ-α]
2. दाश् f. worship, veneration, RV. i, 127, 7
दाश् m. worshipper, vi, 16, 26 (cf. दू- and पुरो-).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (476,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दाश् {vI.v} {c1c} {c10c} U. (दाशति-ते, दाशयति-ते) 1 To give, grant. --2 To offer an oblation. {vII.v} {c5c} P. (दाश्नोति) To hurt, kill.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0564-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
दाशदाश् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: दाश (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | दाश (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: दाश् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

दाश 📚 ➤ देना, आहुति देना
संस्कृत: दाने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
दाश् 📚(the finite forms only in RV. and once in ŚBr. See below) cl. 1. P. दा…🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें