🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:57:01 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

दाश्यः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

दाश्यः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

दाश्यः

अर्थ: देना, आहुति देना (विध्यर्थक कृदन्त)

संस्कृत: दाने

अंग्रेज़ी: to give,to offer an oblation

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. दाश्य (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: दाश् + ण्यत्
  2. दाशी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  3. दाशी (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — दाश्य (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादाश्यःदाश्यौदाश्याः
द्वितीयादाश्यम्दाश्यौदाश्यान्
तृतीयादाश्येनदाश्याभ्याम्दाश्यैः
चतुर्थीदाश्यायदाश्याभ्याम्दाश्येभ्यः
पञ्चमीदाश्यात् / दाश्याद्दाश्याभ्याम्दाश्येभ्यः
षष्ठीदाश्यस्यदाश्ययोःदाश्यानाम्
सप्तमीदाश्येदाश्ययोःदाश्येषु
सम्बोधनहे दाश्यहे दाश्यौहे दाश्याः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — दाश् (भ्वादिगण) · अर्थ: देना, आहुति देना (दाने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमदाशतिदाशतःदाशन्ति
मध्यमदाशसिदाशथःदाशथ
उत्तमदाशामिदाशावःदाशामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: दाशति · लट् (आत्मने.): दाशते · लिट्: ददाश · लिट् (आत्मने.): ददाशे · लुट्: दाशिता · लुट् (आत्मने.): दाशिता · लृट्: दाशिष्यति · लृट् (आत्मने.): दाशिष्यते · लोट्: दाशतात् · लोट् (आत्मने.): दाशताम् · लङ्: अदाशत् · लङ् (आत्मने.): अदाशत · विधिलिङ्: दाशेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): दाशेत · आशीर्लिङ्: दाश्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): दाशिषीष्ट · लुङ्: अदाशीत् · लुङ् (आत्मने.): अदाशिष्ट · लृङ्: अदाशिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अदाशिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: दाशन · ण्वुल्: दाशकः · तृच्: दाशिता · ण्यत्: दाश्यः · तव्य: दाशितव्यः · अनीयर्: दाशनीयः · क्त: दाशितः · क्तवतु: दाशितवान् · शतृ: दाशन् · स्य-शतृ: दाशिष्यन् · शानच्: दाशमानः · क्त्वा: दाशित्वा · ल्यप्: प्रदाश्य · तुमुन्: दाशितुम् · णमुल्: दाशम् · घञ्: दाशः · क्तिन्: दाष्टि · क्वसु: ददाश्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — दाश्य
दाश्य
dāśya
🟢 वाचस्पत्यम्
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दाश्य त्रि० दश--क दशस्य दंशकस्यादूरदेशादि सग्काशा० चतुरर्थ्यां ण्य । दंशकादूरदेशादौ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3561,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
दाश्यःदाश्य (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: दाश् + ण्यत् 📚
अन्य सम्भावना: दाशी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन | दाशी (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

दाश्यः 📚 ➤ देना, आहुति देना (विध्यर्थक कृदन्त)
संस्कृत: दाने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
दाश्य 📚त्रि० दश--क दशस्य दंशकस्यादूरदेशादि सग्काशा० चतुरर्थ्यां ण्य । दंशकादू…🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • दाश्यः: दाश् + ण्यत् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें