॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: शुद्ध करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: शोधने
अंग्रेज़ी: to purify,to cleanse
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | दाः | दौ | दाः |
| द्वितीया | दाम् | दौ | दः |
| तृतीया | दा | दाभ्याम् | दाभिः |
| चतुर्थी | दे | दाभ्याम् | दाभ्यः |
| पञ्चमी | दः | दाभ्याम् | दाभ्यः |
| षष्ठी | दः | दोः | दाम् |
| सप्तमी | दि | दोः | दासु |
| सम्बोधन | हे दाः | हे दौ | हे दाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | दायति | दायतः | दायन्ति |
| मध्यम | दायसि | दायथः | दायथ |
| उत्तम | दायामि | दायावः | दायामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: दायति · लिट्: ददौ · लुट्: दाता · लृट्: दास्यति · लोट्: दायतात् · लङ्: अदायत् · विधिलिङ्: दायेत् · आशीर्लिङ्: दायात् · लुङ्: अदासीत् · लृङ्: अदास्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: दान · ण्वुल्: दायकः · तृच्: दाता · यत्: देयः · तव्य: दातव्यः · अनीयर्: दानीयः · क्त: दातः · क्तवतु: दातवान् · शतृ: दायन् · स्य-शतृ: दास्यन् · क्त्वा: दात्वा · ल्यप्: प्रदाय · तुमुन्: दातुम् · णमुल्: दायम् · घञ्: दायः · क्तिन्: दाति · क्वसु: ददिवान्
अर्थ: प्रयत्न करना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
संस्कृत: चेष्टायाम्
अंग्रेज़ी: to try
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | ईहते | ईहेते | ईहन्ते |
| मध्यम | ईहसे | ईहेथे | ईहध्वे |
| उत्तम | ईहे | ईहावहे | ईहामहे |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): ईहते · लिट् (आत्मने.): ईहाञ्चक्रे · लुट् (आत्मने.): ईहिता · लृट् (आत्मने.): ईहिष्यते · लोट् (आत्मने.): ईहताम् · लङ् (आत्मने.): ऐहत · विधिलिङ् (आत्मने.): ईहेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): ईहिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): ऐहिष्ट · लृङ् (आत्मने.): ऐहिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ईहन · ण्वुल्: ईहकः · तृच्: ईहिता · ण्यत्: ईह्यः · तव्य: ईहितव्यः · अनीयर्: ईहनीयः · क्त: ईहितः · क्तवतु: ईहितवान् · शानच्: ईहमानः · क्त्वा: ईहित्वा · ल्यप्: प्रेह्य · तुमुन्: ईहितुम् · णमुल्: ईहम् · घञ्: ईहः · क्तिन्: ईढि · क्वसु: ईहाम्बभूवान्
अर्थ: रखने वाला, संभालने वाला
व्युत्पत्ति: धा +
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | धः | धौ | धाः |
| द्वितीया | धम् | धौ | धान् |
| तृतीया | धेन | धाभ्याम् | धैः |
| चतुर्थी | धाय | धाभ्याम् | धेभ्यः |
| पञ्चमी | धात् / धाद् | धाभ्याम् | धेभ्यः |
| षष्ठी | धस्य | धयोः | धानाम् |
| सप्तमी | धे | धयोः | धेषु |
| सम्बोधन | हे ध | हे धौ | हे धाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| दि | दा (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: दै + अच् 📚 अन्य सम्भावना: दय (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: दय् + अच् |
| ईहम् | अव्यय — ईह् + णमुल् (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय) 📚 अन्य सम्भावना: ईह (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन |
| ध | ध (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: ध (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
दि 📚 ➤ शुद्ध करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: शोधने
ईहम् 📚 ➤ प्रयत्न करना (पूर्वकालिक/आभीक्ष्ण्य अव्यय)
संस्कृत: चेष्टायाम्
ध 📚 ➤ रखने वाला, संभालने वाला
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| दा 📚 | सितार का एक बोल । जैसे,—दा दिर दा ड़ा इत्यादि | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| ईह् 📚 | cl. 1. Ā. ईहते, ईहां-चक्रे, ईहिष्यते, ईहितुम्, rarely P. ईहति, &c., to… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| दीहंध | दि + ईहम् | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
| दीहंध | ईहम् + ध | अनुस्वार | मोऽनुस्वारः (८.३.२३) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड