🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:10:44 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

दैतेयः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

दैतेयः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

दैतेयः

अर्थ: दिति का पुत्र, राक्षस, दैत्य

संस्कृत: असुरः · पर्याय: असुर, दैत्य, दनुज, इन्द्रारि, दानव

व्युत्पत्ति: दिति +

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. दैतेय (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — दैतेय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमादैतेयःदैतेयौदैतेयाः
द्वितीयादैतेयम्दैतेयौदैतेयान्
तृतीयादैतेयेनदैतेयाभ्याम्दैतेयैः
चतुर्थीदैतेयायदैतेयाभ्याम्दैतेयेभ्यः
पञ्चमीदैतेयात् / दैतेयाद्दैतेयाभ्याम्दैतेयेभ्यः
षष्ठीदैतेयस्यदैतेययोःदैतेयानाम्
सप्तमीदैतेयेदैतेययोःदैतेयेषु
सम्बोधनहे दैतेयहे दैतेयौहे दैतेयाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — दैतेय
दैतेय
daiteya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
दैतेय १ वि॰ [सं॰] दिति से उत्पन्न ।
दैतेय २ संज्ञा पुं॰ १ दिति की संतान । दैत्य ।
२. राहु का एक नाम । यौ॰—दैतेयगुरु, दैतेयपुरोधा, दैतेयपूज्य = दे॰ दैत्यपुरोधा । दैतेयानिषूदन = विष्णु । दैतेयमाता = दे॰ दैत्यमाता । दैतेय मेदजा = पृथिवी का नाम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दैतेय m. (fr. दिति) a son or descendant of Diti, an Asura, MBh.; Hariv.; R. &c.
N. of Rāhu, Var.
दैतेय mf(ई)n. proceeding from or belonging to the Daiteyas, MBh.; Hariv.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (497,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दैतेयः [दितेरपत्यं-ढक्] ‘A son of Diti,’ a Rākṣasa, demon. --Comp. --इज्यः, --गुरुः, --पुरोधस् m., --पूज्यः epithets of Śukra, the preceptor of the Asuras. --निषूदनः an epithet of Viṣṇu. --मातृ f. Diti, mother of the demons. --मेदजा the earth.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0581-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दैतेय पुंस्त्री दितेरपत्यं ढक् । दितेरपत्ये असुरे अमरः । “देतेयाश्चाप्यदैतेयाः परस्परजयैषिणः” हरिवं० २१४ अ० । स्त्रियां ङीप् । “दैतेयी चासुरी प्रजा” भा० शा० २३७ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3755,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दैतेयः, पुं, (दितेरपत्यं पुमान् । दिति + “स्त्रीभ्यो ढक् ।” ४ । १ । १२० । इति ढक् ।) दैत्यः । इत्यमरः । १ । १ । १२ ॥ (यथा, हरिवंशे । १८२ । ७६ । “जय बाणं महाबाहो ! दैतेयं देवपूजित ! । यदर्थमवतीर्णोऽसि तत् कर्म्म सफलीकुरु ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-749-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
दैतेयःदैतेय (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

दैतेयः 📚 ➤ दिति का पुत्र, राक्षस, दैत्य
संस्कृत: असुरः · पर्याय: असुर, दैत्य, दनुज, इन्द्रारि, दानव

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
दैतेय 📚दिति से उत्पन्न🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
दैतेय
असुरों के नाम (१.१.१२) — असुर, दैत्य, दनुज, इन्द्रारि, दानव, शुक्रशिष्य, दितिसुत, पूर्वदेव

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें