🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:46:27 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

द्युत

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

द्युत

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

द्युत

अर्थ: शत्रु पर आक्रमण करना, आगे जाना, समीप जाना

संस्कृत: अभिगमने

अंग्रेज़ी: to assail,to attack, to advance towards

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. द्यु धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन
  2. द्युत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: द्यु + क्त
  3. द्युत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: द्यु + क्त

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — द्यु (अदादिगण) · अर्थ: शत्रु पर आक्रमण करना, आगे जाना, समीप जाना (अभिगमने)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमद्युतात् / द्युताद् / द्यौतुद्युताम्द्युवन्तु
मध्यमद्युतात् / द्युताद् / द्युहिद्युतम्द्युत
उत्तमद्यवानिद्यवावद्यवाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: द्यौति · लिट्: दुद्याव · लुट्: द्योता · लृट्: द्योष्यति · लोट्: द्युतात् · लङ्: अद्यौत् · विधिलिङ्: द्युयात् · आशीर्लिङ्: द्यूयात् · लुङ्: अद्यौषीत् · लृङ्: अद्योष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: द्यवन · ण्वुल्: द्यावकः · तृच्: द्योता · यत्: द्यव्यः · ण्यत्: द्याव्यः · तव्य: द्योतव्यः · अनीयर्: द्यवनीयः · क्त: द्युतः · क्तवतु: द्युतवान् · शतृ: द्युवन् · स्य-शतृ: द्योष्यन् · क्त्वा: द्युत्वा · ल्यप्: प्रद्युत्य · तुमुन्: द्योतुम् · णमुल्: द्यावम् · क्तिन्: द्युति · क्वसु: दुद्युवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — द्य
द्य
dya
ⓘ "द्य्" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है।
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
द्य द्यस्. See अ-द्य, स-द्यस्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (499,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
द्युतद्यु धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन 📚
अन्य सम्भावना: द्युत (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: द्यु + क्त | द्युत (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: द्यु + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

द्युत 📚 ➤ शत्रु पर आक्रमण करना, आगे जाना, समीप जाना
संस्कृत: अभिगमने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
द्य् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें