🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:24:24 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

द्राघते

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

द्राघते

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

द्राघते

अर्थ: शक्तिमान होना, लम्बा करना, तानना

संस्कृत: सामर्थ्ये आयामे च

अंग्रेज़ी: to be competent, to be able, to be powerful, to stretch, to spread

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. द्राघ् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. द्राघता (स्त्री.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: द्राघ् + घञ् · तद्धित: द्राघ + तल् (भाववाचक)
  3. द्राघता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: द्राघ् + घञ् · तद्धित: द्राघ + तल् (भाववाचक)
  4. द्राघता (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: द्राघ् + घञ् · तद्धित: द्राघ + तल् (भाववाचक)
  5. द्राघता (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: द्राघ् + घञ् · तद्धित: द्राघ + तल् (भाववाचक)
  6. द्राघता (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन · कृदन्त: द्राघ् + घञ् · तद्धित: द्राघ + तल् (भाववाचक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — द्राघ् (भ्वादिगण) · अर्थ: शक्तिमान होना, लम्बा करना, तानना (सामर्थ्ये आयामे च)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमद्राघतेद्राघेतेद्राघन्ते
मध्यमद्राघसेद्राघेथेद्राघध्वे
उत्तमद्राघेद्राघावहेद्राघामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): द्राघते · लिट् (आत्मने.): दद्राघे · लुट् (आत्मने.): द्राघिता · लृट् (आत्मने.): द्राघिष्यते · लोट् (आत्मने.): द्राघताम् · लङ् (आत्मने.): अद्राघत · विधिलिङ् (आत्मने.): द्राघेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): द्राघिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अद्राघिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अद्राघिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: द्राघण · ण्वुल्: द्राघकः · तृच्: द्राघिता · ण्यत्: द्राघ्यः · तव्य: द्राघितव्यः · अनीयर्: द्राघणीयः · क्त: द्राघितः · क्तवतु: द्राघितवान् · शानच्: द्राघमाणः · क्त्वा: द्राघित्वा · ल्यप्: प्रद्राघ्य · तुमुन्: द्राघितुम् · णमुल्: द्राघम् · घञ्: द्राघः · क्तिन्: द्राग्धि · क्वसु: दद्राघ्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
द्राघतेद्राघ् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: द्राघता (स्त्री.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: द्राघ् + घञ् · तद्धित: द्राघ + तल् (भाववाचक) | द्राघता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: द्राघ् + घञ् · तद्धित: द्राघ + तल् (भाववाचक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

द्राघते ➤ शक्तिमान होना, लम्बा करना, तानना
संस्कृत: सामर्थ्ये आयामे च

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें