🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:54:22 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

द्राडः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

द्राडः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

द्राडः

अर्थ: चीरना, टुकड़े टुकड़े करना, फाड़ना (भाववाचक कृदन्त)

संस्कृत: विशरणे

अंग्रेज़ी: to cut,to split, to fragment, to tear, to shatter

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. द्राड (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: द्राड् + घञ्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — द्राड (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाद्राडःद्राडौद्राडाः
द्वितीयाद्राडम्द्राडौद्राडान्
तृतीयाद्राडेनद्राडाभ्याम्द्राडैः
चतुर्थीद्राडायद्राडाभ्याम्द्राडेभ्यः
पञ्चमीद्राडात् / द्राडाद्द्राडाभ्याम्द्राडेभ्यः
षष्ठीद्राडस्यद्राडयोःद्राडानाम्
सप्तमीद्राडेद्राडयोःद्राडेषु
सम्बोधनहे द्राडहे द्राडौहे द्राडाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — द्राड् (भ्वादिगण) · अर्थ: चीरना, टुकड़े टुकड़े करना, फाड़ना (विशरणे)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमद्राडतेद्राडेतेद्राडन्ते
मध्यमद्राडसेद्राडेथेद्राडध्वे
उत्तमद्राडेद्राडावहेद्राडामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): द्राडते · लिट् (आत्मने.): दद्राडे · लुट् (आत्मने.): द्राडिता · लृट् (आत्मने.): द्राडिष्यते · लोट् (आत्मने.): द्राडताम् · लङ् (आत्मने.): अद्राडत · विधिलिङ् (आत्मने.): द्राडेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): द्राडिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अद्राडिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अद्राडिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: द्राडन · ण्वुल्: द्राडकः · तृच्: द्राडिता · ण्यत्: द्राड्यः · तव्य: द्राडितव्यः · अनीयर्: द्राडनीयः · क्त: द्राडितः · क्तवतु: द्राडितवान् · शानच्: द्राडमानः · क्त्वा: द्राडित्वा · ल्यप्: प्रद्राड्य · तुमुन्: द्राडितुम् · णमुल्: द्राडम् · घञ्: द्राडः · क्तिन्: द्राट्टि · क्वसु: दद्राड्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — द्राड
द्राड
drāḍa
🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
द्राड विभेदे भ्वा० आ० सक० सेट् । द्राडते अद्नाडिष्ट । दद्राडे
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3783,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
द्राड, ऋ ङ शीर्णौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां- आत्मं-सकं-सेट् ।) रेफयुक्तः । ऋ, अदद्राडत । ङ, द्राडते । शीर्णौ विभेदे । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-759-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
द्राडःद्राड (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: द्राड् + घञ् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

द्राडः 📚 ➤ चीरना, टुकड़े टुकड़े करना, फाड़ना (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: विशरणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
द्राड 📚विभेदे भ्वा० आ० सक० सेट् । द्राडते अद्नाडिष्ट । दद्राडे🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • द्राडः: द्राड् + घञ् — भाववाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬