🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:21:51 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

धक्कः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

धक्कः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

धक्कः

अर्थ: उच्छेद करना, नाश करना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: नाशने

अंग्रेज़ी: to kill, to destroy, to uproot

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. धक्क (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: धक्क् + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — धक्क (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधक्कःधक्कौधक्काः
द्वितीयाधक्कम्धक्कौधक्कान्
तृतीयाधक्केनधक्काभ्याम्धक्कैः
चतुर्थीधक्कायधक्काभ्याम्धक्केभ्यः
पञ्चमीधक्कात् / धक्काद्धक्काभ्याम्धक्केभ्यः
षष्ठीधक्कस्यधक्कयोःधक्कानाम्
सप्तमीधक्केधक्कयोःधक्केषु
सम्बोधनहे धक्कहे धक्कौहे धक्काः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — धक्क् (चुरादिगण) · अर्थ: उच्छेद करना, नाश करना (नाशने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमधक्कयतिधक्कयतःधक्कयन्ति
मध्यमधक्कयसिधक्कयथःधक्कयथ
उत्तमधक्कयामिधक्कयावःधक्कयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: धक्कयति · लट् (आत्मने.): धक्कयते · लिट्: धक्कयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): धक्कयाञ्चक्रे · लुट्: धक्कयिता · लुट् (आत्मने.): धक्कयिता · लृट्: धक्कयिष्यति · लृट् (आत्मने.): धक्कयिष्यते · लोट्: धक्कयतात् · लोट् (आत्मने.): धक्कयताम् · लङ्: अधक्कयत् · लङ् (आत्मने.): अधक्कयत · विधिलिङ्: धक्कयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): धक्कयेत · आशीर्लिङ्: धक्क्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): धक्कयिषीष्ट · लुङ्: अदधक्कत् · लुङ् (आत्मने.): अदधक्कत · लृङ्: अधक्कयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अधक्कयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: धक्कन · ण्वुल्: धक्ककः · तृच्: धक्कयिता · यत्: धक्क्यः · तव्य: धक्कयितव्यः · अनीयर्: धक्कनीयः · क्त: धक्कितः · क्तवतु: धक्कितवान् · शतृ: धक्कयन् · स्य-शतृ: धक्कयिष्यन् · शानच्: धक्कयमानः · क्त्वा: धक्कयित्वा · ल्यप्: प्रधक्क्य · तुमुन्: धक्कयितुम् · णमुल्: धक्कम् · क्तिन्: धक्ति · क्वसु: धक्कयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — धक्क
धक्क
dhakka
🟠 शब्दसागर🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
धक्क † १ संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰] दे॰ धक ।
धक्क पु २ संज्ञा पुं॰ [हिं॰] दे॰ धक्का । उ॰—हा कहत उडत हाँ कहत ठड्ढ । गिर परत धक्क जिन कोट गड्ढ । —पृ॰ रा॰, ६ । ११५ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धक्क नाशने चुरा० उभ० सक० सेट् । धक्कयति--ते अदधक्कत्--त ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3835,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धक्क, क नाशने । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (चुरां- परं-सकं-सेट् ।) कोपधः । नाशनं नष्टीकर- णम् । क, घक्कयति पापं गङ्गा । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-773-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
धक्कःधक्क (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: धक्क् + अच् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

धक्कः 📚 ➤ उच्छेद करना, नाश करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: नाशने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
धक्क 📚† ^१ संज्ञा स्त्री॰ दे॰ 'धक'🟠🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • धक्कः: धक्क् + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें