🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:14:41 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

धन्व

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

धन्व

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

धन्व

अर्थ: जाना

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. धन्व् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. धन्वन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  3. धन्वन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. धन्वन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  5. धन्व (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  6. धन्व (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: धन्व् + घञ्

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — धन्व् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमधन्वतात् / धन्वताद् / धन्वतुधन्वताम्धन्वन्तु
मध्यमधन्व / धन्वतात् / धन्वताद्धन्वतम्धन्वत
उत्तमधन्वानिधन्वावधन्वाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: धन्वति · लिट्: दधन्व · लुट्: धन्विता · लृट्: धन्विष्यति · लोट्: धन्वतात् · लङ्: अधन्वत् · विधिलिङ्: धन्वेत् · आशीर्लिङ्: धन्व्यात् · लुङ्: अधन्वीत् · लृङ्: अधन्विष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: धन्वन · ण्वुल्: धन्वकः · तृच्: धन्विता · ण्यत्: धन्व्यः · तव्य: धन्वितव्यः · अनीयर्: धन्वनीयः · क्त: धन्वितः · क्तवतु: धन्वितवान् · शतृ: धन्वन् · स्य-शतृ: धन्विष्यन् · क्त्वा: धन्वित्वा · ल्यप्: प्रधन्व्य · तुमुन्: धन्वितुम् · णमुल्: धन्वम् · घञ्: धन्वः · क्तिन्: धनूति · क्वसु: दधन्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — धन्व्
धन्व्
dhanv
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धन्व् cl. 1. P. Ā. धन्वति, ˚ते (Impv. धनिव, metric. for धन्व, SV.; pf. दधन्वे, ˚विरे, p. दधन्वस्; aor. अधन्विषुर्) to run or flow; cause to run or flow, RV. (cf. √ 2. धन्; धव् and 1. धाव्.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (509,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
धन्वधन्व् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: धन्वन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | धन्वन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

धन्व 📚 ➤ जाना
संस्कृत: गतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
धन्व् 📚cl. 1. P. Ā. धन्वति, ˚ते (Impv. धनिव, metric. for धन्व, SV.; pf. दधन्व…🔵

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें