🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:01:56 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

धम

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

धम

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

धम

अर्थ: फूंकना, आग सुलगाना, प्रदीप्त करना, जलाना, मुँह से बन्सी आदि वाद्य बजाना

संस्कृत: शब्दाग्निसंयोगयोः

अंग्रेज़ी: to blow,to breathe out,to produce sound by blowing,to blow a fire,to manufacture by blowing, to play a conch

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ध्मा धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. धम (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  3. धम (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — ध्मा (भ्वादिगण) · अर्थ: फूंकना, आग सुलगाना, प्रदीप्त करना, जलाना, मुँह से बन्सी आदि वाद्य बजाना (शब्दाग्निसंयोगयोः)

लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमधमतात् / धमताद् / धमतुधमताम्धमन्तु
मध्यमधम / धमतात् / धमताद्धमतम्धमत
उत्तमधमानिधमावधमाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: धमति · लिट्: दध्मौ · लुट्: ध्माता · लृट्: ध्मास्यति · लोट्: धमतात् · लङ्: अधमत् · विधिलिङ्: धमेत् · आशीर्लिङ्: ध्मायात् · लुङ्: अध्मासीत् · लृङ्: अध्मास्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ध्मान · ण्वुल्: ध्मायकः · तृच्: ध्माता · यत्: ध्मेयः · तव्य: ध्मातव्यः · अनीयर्: ध्मानीयः · क्त: ध्मातः · क्तवतु: ध्मातवान् · शतृ: धमन् · स्य-शतृ: ध्मास्यन् · क्त्वा: ध्मात्वा · ल्यप्: प्रध्माय · तुमुन्: ध्मातुम् · णमुल्: ध्मायम् · घञ्: ध्मायः · क्तिन्: ध्माति · क्वसु: दध्मिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — ध्म
ध्म
dhma
ⓘ "ध्म्" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है।
🔵 मोनियर-विलियम्स
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ध्म mfn. blowing, a blower (cf. तूण-, शङ्क-).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (520,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
धमध्मा धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: धम (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | धम (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

धम 📚 ➤ फूंकना, आग सुलगाना, प्रदीप्त करना, जलाना, मुँह से बन्सी आदि वाद्य बजाना
संस्कृत: शब्दाग्निसंयोगयोः

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
ध्म् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें