🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 06:38:09 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

धावति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

धावति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

धावति

अर्थ: जाना, दौड़ना, स्वच्छ करना

संस्कृत: गतिशुद्ध्योः

अंग्रेज़ी: to run,to flow,to cleanse,to wash

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. धाव् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. सृ धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  3. धावता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: धाव + तल् (भाववाचक)
  4. धावत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: धाव् + शतृ
  5. धावत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: धाव् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — धाव् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना, दौड़ना, स्वच्छ करना (गतिशुद्ध्योः)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमधावतिधावतःधावन्ति
मध्यमधावसिधावथःधावथ
उत्तमधावामिधावावःधावामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: धावति · लट् (आत्मने.): धावते · लिट्: दधाव · लिट् (आत्मने.): दधावे · लुट्: धाविता · लुट् (आत्मने.): धाविता · लृट्: धाविष्यति · लृट् (आत्मने.): धाविष्यते · लोट्: धावतात् · लोट् (आत्मने.): धावताम् · लङ्: अधावत् · लङ् (आत्मने.): अधावत · विधिलिङ्: धावेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): धावेत · आशीर्लिङ्: धाव्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): धाविषीष्ट · लुङ्: अधावीत् · लुङ् (आत्मने.): अधाविष्ट · लृङ्: अधाविष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अधाविष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: धावन · ण्वुल्: धावकः · तृच्: धाविता · ण्यत्: धाव्यः · तव्य: धावितव्यः · अनीयर्: धावनीयः · क्त: धौतः · क्तवतु: धौतवान् · शतृ: धावन् · स्य-शतृ: धाविष्यन् · शानच्: धावमानः · क्त्वा: धौत्वा · ल्यप्: प्रधाव्य · तुमुन्: धावितुम् · णमुल्: धावम् · घञ्: धावः · क्तिन्: धौति · क्वसु: दधिवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
धावतिधाव् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: सृ धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन | धावता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: धाव + तल् (भाववाचक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

धावति ➤ जाना, दौड़ना, स्वच्छ करना
संस्कृत: गतिशुद्ध्योः

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें