🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:57:41 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

धीतः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

धीतः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

धीतः

अर्थ: चूसा गया, पीया गया

संस्कृत: पाने

अंग्रेज़ी: to drink

व्युत्पत्ति: धे +

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. धीत (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: धे + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — धीत (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाधीतःधीतौधीताः
द्वितीयाधीतम्धीतौधीतान्
तृतीयाधीतेनधीताभ्याम्धीतैः
चतुर्थीधीतायधीताभ्याम्धीतेभ्यः
पञ्चमीधीतात् / धीताद्धीताभ्याम्धीतेभ्यः
षष्ठीधीतस्यधीतयोःधीतानाम्
सप्तमीधीतेधीतयोःधीतेषु
सम्बोधनहे धीतहे धीतौहे धीताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — धे (भ्वादिगण) · अर्थ: प्राशन करना, पीना (पाने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमधयतिधयतःधयन्ति
मध्यमधयसिधयथःधयथ
उत्तमधयामिधयावःधयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: धयति · लिट्: दधौ · लुट्: धाता · लृट्: धास्यति · लोट्: धयतात् · लङ्: अधयत् · विधिलिङ्: धयेत् · आशीर्लिङ्: धेयात् · लुङ्: अदधत् · लृङ्: अधास्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: धान · ण्वुल्: धायकः · तृच्: धाता · यत्: धेयः · तव्य: धातव्यः · अनीयर्: धानीयः · क्त: धीतः · क्तवतु: धीतवान् · शतृ: धयन् · स्य-शतृ: धास्यन् · क्त्वा: धीत्वा · ल्यप्: प्रधाय · तुमुन्: धातुम् · णमुल्: धायम् · घञ्: धायः · क्तिन्: धीति · क्वसु: दधिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — धीत
धीत
dhīta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
धीत वि॰ [सं॰]
१. जो पिया गया हो ।
२. जिसका अनादर हुआ हो ।
३. जिसकी आराधना की जाय ।
४. विचारित । चिंतित सोचा हुआ (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. धीत mfn. reflected on, thought about
धीत n. pl. thoughts, meditations, RV.
2. धीत (√ धे), sucked, drunk, AV.; Br.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (516,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धीत a. 1 Sucked, drunk; see धे. --2 Reflected upon, thought about. --3 Propitiated.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0597-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धीत त्रि० धे--क्त । १ पीते धी--क्त । धीनः लोके । वेदे तु धीतः । २ अनादृते ३ आराधिते च त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3892,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धीतः, त्रि, पीतः । इति धेधातोः क्तप्रत्ययेन निष्पन्नः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-798-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
धीतःधीत (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: धे + क्त 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

धीतः 📚 ➤ चूसा गया, पीया गया
संस्कृत: पाने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
धीत 📚जो पिया गया हो🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • धीतः: धे + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें