॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: बुद्धि, समझ
संस्कृत: बुद्धिः · पर्याय: बुद्धि, मनीषा, धिषणा, प्रज्ञा, शेमुषी
व्युत्पत्ति: ध्यै + क्विप्, संप्रसारण (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | धीः | धियौ | धियः |
| द्वितीया | धियम् | धियौ | धियः |
| तृतीया | धिया | धीभ्याम् | धीभिः |
| चतुर्थी | धिये / धियै | धीभ्याम् | धीभ्यः |
| पञ्चमी | धियः / धियाः | धीभ्याम् | धीभ्यः |
| षष्ठी | धियः / धियाः | धियोः | धीनाम् / धियाम् |
| सप्तमी | धियाम् / धियि | धियोः | धीषु |
| सम्बोधन | हे धीः | हे धियौ | हे धियः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: जाना, हांकना, दौड़ाना, फेंकना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))
संस्कृत: गतिक्षेपणयोः
अंग्रेज़ी: to go,to drive,to throw,to ride
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | अजत् / अजद् | अजती | अजन्ति |
| द्वितीया | अजत् / अजद् | अजती | अजन्ति |
| तृतीया | अजता | अजद्भ्याम् | अजद्भिः |
| चतुर्थी | अजते | अजद्भ्याम् | अजद्भ्यः |
| पञ्चमी | अजतः | अजद्भ्याम् | अजद्भ्यः |
| षष्ठी | अजतः | अजतोः | अजताम् |
| सप्तमी | अजति | अजतोः | अजत्सु |
| सम्बोधन | हे अजत् / हे अजद् | हे अजती | हे अजन्ति |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अजति | अजतः | अजन्ति |
| मध्यम | अजसि | अजथः | अजथ |
| उत्तम | अजामि | अजावः | अजामः |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अजति · लिट्: विवाय · लुट्: अजिता · लृट्: अजिष्यति · लोट्: अजतात् · लङ्: आजत् · विधिलिङ्: अजेत् · आशीर्लिङ्: वीयात् · लुङ्: अवैषीत् · लृङ्: अवेष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अजन · ण्वुल्: वायकः · तृच्: अजिता · ण्यत्: वैयः · तव्य: अजितव्यः · अनीयर्: वयनीयः · क्त: अजितः · क्तवतु: अजितवान् · शतृ: अजन् · स्य-शतृ: अजिष्यन् · क्त्वा: अजित्वा · ल्यप्: प्राज्य · तुमुन्: अजितुम् · णमुल्: वायम् · घञ्: आजः · क्तिन्: अक्ति · क्वसु: आजिवान्
धीः 📚 ➤ बुद्धि, समझ
संस्कृत: बुद्धिः · पर्याय: बुद्धि, मनीषा, धिषणा, प्रज्ञा, शेमुषी
अजता 📚 ➤ जाना, हांकना, दौड़ाना, फेंकना (वर्तमानकालिक कृदन्त (परस्मैपद))
संस्कृत: गतिक्षेपणयोः
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| धी 📚 | बुद्धि । अक्ल । समझ । विशेष— दे॰ 'बुद्धि' | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| अजत् 📚 | सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| धी |
बुद्धि के नाम (१.५.१) — बुद्धि, मनीषा, धिषणा, प्रज्ञा, शेमुषी, मति, प्रेक्षा, उपलब्धि |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| धीरजता | धीः + अजता | विसर्ग → र् | ससजुषो रुः (८.२.६६) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड