🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:03:19 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ध्राडि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ध्राडि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ध्राडि

अर्थ: चीरना, टुकड़े टुकड़े करना, फाड़ना

संस्कृत: विशरणे

अंग्रेज़ी: to cut,to split, to fragment, to tear, to shatter

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ध्राड् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — ध्राड् (भ्वादिगण) · अर्थ: चीरना, टुकड़े टुकड़े करना, फाड़ना (विशरणे)

लुङ् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअध्राडिष्टअध्राडिषाताम्अध्राडिषत
मध्यमअध्राडिष्ठाःअध्राडिषाथाम्अध्राडिध्वम्
उत्तमअध्राडिषिअध्राडिष्वहिअध्राडिष्महि

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): ध्राडते · लिट् (आत्मने.): दध्राडे · लुट् (आत्मने.): ध्राडिता · लृट् (आत्मने.): ध्राडिष्यते · लोट् (आत्मने.): ध्राडताम् · लङ् (आत्मने.): अध्राडत · विधिलिङ् (आत्मने.): ध्राडेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): ध्राडिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अध्राडिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अध्राडिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ध्राडन · ण्वुल्: ध्राडकः · तृच्: ध्राडिता · ण्यत्: ध्राड्यः · तव्य: ध्राडितव्यः · अनीयर्: ध्राडनीयः · क्त: ध्राडितः · क्तवतु: ध्राडितवान् · शानच्: ध्राडमानः · क्त्वा: ध्राडित्वा · ल्यप्: प्रध्राड्य · तुमुन्: ध्राडितुम् · णमुल्: ध्राडम् · घञ्: ध्राडः · क्तिन्: ध्राट्टि · क्वसु: दध्राड्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — ध्राड्
ध्राड्
dhrāḍ
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ध्राड् ˚डते = द्राड्, viii, 36.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (521,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ध्राड् {c1c} A. To divide, split.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0602-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ध्राडिध्राड् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ध्राडि 📚 ➤ चीरना, टुकड़े टुकड़े करना, फाड़ना
संस्कृत: विशरणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
ध्राड् 📚˚डते = द्राड्, viii, 36🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬