🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:40:08 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ध्रुवति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ध्रुवति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ध्रुवति

अर्थ: जाना, स्थिर होना

संस्कृत: गतिस्थैर्ययोः

अंग्रेज़ी: to be firm,to be fixed, to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ध्रु धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. ध्रुवता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: ध्रुव + तल् (भाववाचक)
  3. ध्रुवत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ध्रु + शतृ
  4. ध्रुवत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ध्रु + शतृ
  5. ध्रुवती (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: ध्रु + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — ध्रु (तुदादिगण) · अर्थ: जाना, स्थिर होना (गतिस्थैर्ययोः)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमध्रुवतिध्रुवतःध्रुवन्ति
मध्यमध्रुवसिध्रुवथःध्रुवथ
उत्तमध्रुवामिध्रुवावःध्रुवामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: ध्रुवति · लिट्: दुध्राव · लुट्: ध्रुता · लृट्: ध्रुष्यति · लोट्: ध्रुवतात् · लङ्: अध्रुवत् · विधिलिङ्: ध्रुवेत् · आशीर्लिङ्: ध्रूयात् · लुङ्: अध्रुषीत् · लृङ्: अध्रुष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ध्रुवण · ण्वुल्: ध्रावकः · तृच्: ध्रुता · यत्: ध्रुयः · ण्यत्: ध्राव्यः · तव्य: ध्रुतव्यः · अनीयर्: ध्रुवणीयः · क्त: ध्रुतः · क्तवतु: ध्रुतवान् · शतृ: ध्रुवन् · स्य-शतृ: ध्रुष्यन् · क्त्वा: ध्रुत्वा · ल्यप्: प्रध्रुत्य · तुमुन्: ध्रुतुम् · णमुल्: ध्रावम् · क्तिन्: ध्रुति · क्वसु: दुध्रुवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ध्रुवतिध्रु धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: ध्रुवता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: ध्रुव + तल् (भाववाचक) | ध्रुवत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ध्रु + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ध्रुवति ➤ जाना, स्थिर होना
संस्कृत: गतिस्थैर्ययोः

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें