🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:10:06 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

नक्कः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

नक्कः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

नक्कः

अर्थ: उच्छेद करना, नाश करना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: नाशने

अंग्रेज़ी: to kill, to destroy, to uproot

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. नक्क (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: नक्क् + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — नक्क (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानक्कःनक्कौनक्काः
द्वितीयानक्कम्नक्कौनक्कान्
तृतीयानक्केननक्काभ्याम्नक्कैः
चतुर्थीनक्कायनक्काभ्याम्नक्केभ्यः
पञ्चमीनक्कात् / नक्काद्नक्काभ्याम्नक्केभ्यः
षष्ठीनक्कस्यनक्कयोःनक्कानाम्
सप्तमीनक्केनक्कयोःनक्केषु
सम्बोधनहे नक्कहे नक्कौहे नक्काः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — नक्क् (चुरादिगण) · अर्थ: उच्छेद करना, नाश करना (नाशने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमनक्कयतिनक्कयतःनक्कयन्ति
मध्यमनक्कयसिनक्कयथःनक्कयथ
उत्तमनक्कयामिनक्कयावःनक्कयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: नक्कयति · लट् (आत्मने.): नक्कयते · लिट्: नक्कयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): नक्कयाञ्चक्रे · लुट्: नक्कयिता · लुट् (आत्मने.): नक्कयिता · लृट्: नक्कयिष्यति · लृट् (आत्मने.): नक्कयिष्यते · लोट्: नक्कयतात् · लोट् (आत्मने.): नक्कयताम् · लङ्: अनक्कयत् · लङ् (आत्मने.): अनक्कयत · विधिलिङ्: नक्कयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): नक्कयेत · आशीर्लिङ्: नक्क्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): नक्कयिषीष्ट · लुङ्: अननक्कत् · लुङ् (आत्मने.): अननक्कत · लृङ्: अनक्कयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अनक्कयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: नक्कन · ण्वुल्: नक्ककः · तृच्: नक्कयिता · यत्: नक्क्यः · तव्य: नक्कयितव्यः · अनीयर्: नक्कनीयः · क्त: नक्कितः · क्तवतु: नक्कितवान् · शतृ: नक्कयन् · स्य-शतृ: नक्कयिष्यन् · शानच्: नक्कयमानः · क्त्वा: नक्कयित्वा · ल्यप्: प्रनक्क्य · तुमुन्: नक्कयितुम् · णमुल्: नक्कम् · क्तिन्: नक्ति · क्वसु: नक्कयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — नक्क
नक्क
nakka
🟢 वाचस्पत्यम्
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नक्क नाशने चुरा० उभ० सक० सेट् । नक्कयति ते अननक्कत् त । णोपदेशत्वाभावात् प्रनक्कति इत्यादौ न णत्वम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3926,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
नक्कःनक्क (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: नक्क् + अच् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

नक्कः 📚 ➤ उच्छेद करना, नाश करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: नाशने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
नक्क 📚नाशने चुरा० उभ० सक० सेट् । नक्कयति ते अननक्कत् त । णोपदेशत्वाभावात् प्…🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • नक्कः: नक्क् + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें