🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:04:18 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

निरयण

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

निरयण

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

निरयण

अर्थ: जाना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. रयण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: नि + रय् + ल्युट्
  2. निरयण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — रयण (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारयणम्रयणेरयणानि
द्वितीयारयणम्रयणेरयणानि
तृतीयारयणेनरयणाभ्याम्रयणैः
चतुर्थीरयणायरयणाभ्याम्रयणेभ्यः
पञ्चमीरयणात् / रयणाद्रयणाभ्याम्रयणेभ्यः
षष्ठीरयणस्यरयणयोःरयणानाम्
सप्तमीरयणेरयणयोःरयणेषु
सम्बोधनहे रयणहे रयणेहे रयणानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — रय् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमरयतेरयेतेरयन्ते
मध्यमरयसेरयेथेरयध्वे
उत्तमरयेरयावहेरयामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): रयते · लिट् (आत्मने.): रेये · लुट् (आत्मने.): रयिता · लृट् (आत्मने.): रयिष्यते · लोट् (आत्मने.): रयताम् · लङ् (आत्मने.): अरयत · विधिलिङ् (आत्मने.): रयेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): रयिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अरयिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अरयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: रयण · ण्वुल्: रायकः · तृच्: रयिता · ण्यत्: राय्यः · तव्य: रयितव्यः · अनीयर्: रयणीयः · क्त: रयितः · क्तवतु: रयितवान् · शानच्: रयमाणः · क्त्वा: रयित्वा · ल्यप्: प्ररय्य · तुमुन्: रयितुम् · णमुल्: रायम् · घञ्: रायः · क्तिन्: र्ति · क्वसु: र्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — रयन
रयन
rayana
ⓘ "रयण" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है।
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रयन पु † संज्ञा पुं॰ [सं॰ रजनी] दे॰ रयनि ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
निरयणरयण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: नि + रय् + ल्युट् 📚
अन्य सम्भावना: निरयण (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

निरयण 📚 ➤ जाना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)
संस्कृत: गतौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
रयण 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • निरयण: नि + रय् + ल्युट् — भाववाचक/करणवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें