🌸 पदच्छेदः स्वचालित
पद्रथः
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित
पद्रथः
अर्थ: पद् (पैर) + रथ (गाड़ी, जलूसी गाड़ी)
अंग्रेज़ी: a footman, foot-soldier, BhP.
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
- पद्रथ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
शब्दरूप — पद्रथ (पुंलिङ्ग)
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
| प्रथमा | पद्रथः | पद्रथौ | पद्रथाः |
| द्वितीया | पद्रथम् | पद्रथौ | पद्रथान् |
| तृतीया | पद्रथेन | पद्रथाभ्याम् | पद्रथैः |
| चतुर्थी | पद्रथाय | पद्रथाभ्याम् | पद्रथेभ्यः |
| पञ्चमी | पद्रथात् / पद्रथाद् | पद्रथाभ्याम् | पद्रथेभ्यः |
| षष्ठी | पद्रथस्य | पद्रथयोः | पद्रथानाम् |
| सप्तमी | पद्रथे | पद्रथयोः | पद्रथेषु |
| सम्बोधन | हे पद्रथ | हे पद्रथौ | हे पद्रथाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — पद्रथ
पद्रथ
padratha
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पद्—रथ m. a footman, foot-soldier, BhP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (583,1) स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पद्ग, पद्रथ &c. See under पद्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0664-b) स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पद्रथ पु० पद् रथ इव यस्य । पद्गामिनि भाग० ३ । १८ । १२
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4230,b) स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🌹 पदपरिचयः स्वचालित
| पदम् | विवरणम् |
| पद्रथः | पद्रथ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚 |
🌷 पदार्थः कोश-आधारित
पद्रथः 📚 ➤ पद् (पैर) + रथ (गाड़ी, जलूसी गाड़ी)
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): a footman, foot-soldier, BhP.
📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
| पद्रथ 📚 | m. a footman, foot-soldier, BhP | 🔵🟣🟢 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
⚙️ व्याकरणम् स्वचालित
❖ सन्धिः
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
❖ समासः
- पद्रथ = पद् + रथ तत्पुरुष (सम्भावित)
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
❖ कृदन्तः
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
❖ तद्धितान्तः
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता।
पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ
उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है।
स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें);
श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।