🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:36:19 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

पर्कटि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

पर्कटि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

पर्कटि

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: Ficus Infectoria (-वृक्ष), Hit. (also °टी, L.)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. पर्कटी (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — पर्कटी (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमापर्कटीपर्कट्यौपर्कट्यः
द्वितीयापर्कटीम्पर्कट्यौपर्कटीः
तृतीयापर्कट्यापर्कटीभ्याम्पर्कटीभिः
चतुर्थीपर्कट्यैपर्कटीभ्याम्पर्कटीभ्यः
पञ्चमीपर्कट्याःपर्कटीभ्याम्पर्कटीभ्यः
षष्ठीपर्कट्याःपर्कट्योःपर्कटीनाम्
सप्तमीपर्कट्याम्पर्कट्योःपर्कटीषु
सम्बोधनहे पर्कटिहे पर्कट्यौहे पर्कट्यः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — पर्कटी
पर्कटी
parkaṭī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
पाकड़ के नाम (2.4.32) प्लक्ष · जटी
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पर्कटी १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. पाकर वृक्ष । प्लक्ष ।
२. ताजी सुपारी (को॰) ।
पर्कटी २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ पर्कट] पर्कट बगले की मादा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पर्कटी f. Ficus Infectoria (-वृक्ष), Hit. (also ˚टी, L.)
a fresh betel-nut, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (606,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पर्कटिः --टी f., पर्कटिन् m. 1 The wave-leaved fig-tree (प्लक्ष). --2 A fresh betel-nut.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0684-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पर्कटि(टी) स्त्री पृच--अटि न्यङ्का० कुत्वम् । (पाकुड) प्लक्षवृक्षे अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4260,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पर्कटी, स्त्री, (पृच् धी च् सम्पर्के + बाहु- लकादटिः । “बह्वादिभ्यश्च ।” ४ । १ । ४५ इति वाङीष् ।) प्लक्षवृक्षः । इत्यमरटीकायां भरतः ॥ पाकुड इति भाषा ॥ (यथा, हितोप देशे । “अस्ति तत्र महान् पर्कटीवृक्षः ॥”) तस्य गुणाः भावप्रकाशे । “प्लक्षः कषायः शिशिरो व्रणयोनिगदापहः । दाहपित्तकफास्रघ्नः शोथहा रक्तपित्तहृत् ॥”
पर्कटी, [न्] पुं, वृक्षविशेषः । पाकुड इति भाषा ॥ तत्पर्य्यायः । प्लक्षः २ जटी ३ । इत्य- मरः । २ । ४ । ३२ ॥ कमण्डलुतरुः ४ । इति [] रत्नमाला ॥ कपीतनः ५ क्षीरी ६ सुपार्श्वः ७ कमण्डलुः ८ शृङ्गी ९ अवरोहः १० शाखी ११ गर्द्दभाण्डः १२ पीतनः १३ दृढप्ररोहः १४ प्लक्षकः १५ प्लवङ्गः १६ महाबलः १७ । अस्य गुणाः कटुत्वम् । कषायत्वम् । शिशिरत्वम् । रक्तदोषमूर्च्छाभ्रमप्रलापनाशित्वञ्च । विशेषतो ह्रस्वप्लक्षस्यैते गुणाः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-071-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
पर्कटिपर्कटी (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

पर्कटि 📚 ➤ पाकर वृक्ष । प्लक्ष उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): Ficus Infectoria (-वृक्ष), Hit. (also °टी, L.)

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
पर्कटी 📚पाकर वृक्ष । प्लक्ष🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
पर्कटी
पाकड़ के नाम (२.४.३२) — प्लक्ष, जटी

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें